Manolya Ağacı, Magnolia grandiflora
Magnolia grandiflora türü parlak büyük yaprakları kışın dökülmeyen, kocaman çiçekleri muhteşem güzel kokan bir ağaçtır.
Magnoliaceae (Manolyagiller) familyasının Magnolia cinsinin 160 türü var. Bizde eskiden beri en iyi tanınmışı Magnolia grandiflora türü, parlak yeşil yaprakları kışın dökülmeyen, kocaman çiçekleri muhteşem güzel kokan bir ağaçtır.
Magnolia grandiflora’nın yüzden fazla kültivarı türetilmiş. Her kültivarın toprak uyumluluğu ve kışa dayanıklılığı farklı olabilir. Bunlara dikkat etmek lazım. Bildiğimiz klasik manolyanın pek müşkülpesentliği yoktur. Gerçi yeni türetilen kültivarlar daha da uyumludur. Eski kültivarlar belli olmaz.
Özellikleri
Genelde 12 metreye kadar yükselir. Yerini severse, iklim de uygunsa 28 metreye kadar büyür. Nadiren 35 metreyi geçebilirler. Normalde manolya ağacı piramit şeklinde gelişir. En alt dallar epeyce uzun şekilde çevreye yayılır. Yukarı doğru yan dallar derece derece kısadır. Sıcak bölgelerin verimsiz topraklarında ise büyük çalı şeklinde gelişir.
Habitat
Anavatanı ABD’nin güney doğusu, Meksika körfezinin kuzeyi (subtropikal bölgeler). Manolyaların yaşam alanı bölgelerden bazılarında yazın şiddetli sıcak olur. Göl ve mevsimlik göllerin kenarlarında sık görülür. Kumlu tepeliklerde de rastlanır (oralarda güdük kalmış, çalı şeklinde gelişebilmişler).
Çiçekleri, yaprakları
Çiçeklenme dönemi genelde yaz başıdır. Her yıl zamanı birkaç hafta değişebilir. İlkbahardaki hava şartları manolyaların çiçeklenme zamanını belirler. Çiçekler yemek tabağı kadar büyük, yalınkat, rengi beyaz olup iyice açılınca krem rengine döner. Dünyanın en güzel çiçek kokularından biri manolya kokusudur.
Manolya ağacının yaprakları büyük, cilalı gibi pırıl pırıl parlak gösterişli olup kışın ağır donlar olmazsa yapraklarını dökmez. Sonbahardan ilkbahar başına kadarki dönemde en eski yapraklardan bir kısmı dökülür. İlkbaharda yeni yapraklar gelişirken eski yapraklardan yine dökülenler olur. Kış güneşi duruma göre yapraklara dondurucu soğuktan daha fazla zarar verebilir. Kışın yaprakları dökülürse öldü sanmayın. İlkbaharda tekrar yeşerir.
Soğuklarla arası
Kış soğuklarına -23C dereceye kadar dayanır. Birçok ilimizin iklimi manolya yetiştirmeye uygun. Yalnız, genç fidanlarının ilk iki yıl kışın don olaylarına karşı iyi korunmaya ihtiyacı var (İstanbul ve İzmir’de bile). Her yıl kış şartları farklı olabilir. Genç fidanlar için tedbirli olmak lazım.
Manolya yetiştirilmesi, bakımı
Bir yere dikildikten birkaç yıl sonra pek fazla bakım istemez. En çok ilk yıllarda manolyalarınızın bakımına dikkat etmelisiniz.
Manolya fidanlarının dikilmesi
Her bahçeye uymaz. Manolya dikilecek bahçe sürekli rüzgar alabilen ve güneş alabilen bir bahçe olmalı. Yoksa yapraklarda hastalıklar olur ve fazla yaşayamaz. Orta halli topraklara uyum sağlar. Toprağın pH derecesi 6 – 7.6 arasındaki değerlerde olmalı. Hafif asitli, nötr ve hafif alkalinli topraklarda sorun olmaz. Eğer toprak ağır alkalinli ise manolya dikilecek yerde açılan çukurdan alınan toprak yarıdan fazla oranda kompost ve leonardit ile karıştırılsa iyi olur. Sonra çukuru alkalinliliği azaltılmış toprakla doldurup fidanı dikin. Ağır asitli topraklara ise manolya fidanlarını dikmeden önce taneli tarım kireci karıştırmalısınız.
Fidanların hızlı büyümesi için..
Manolya fianları iki yılı atlattıktan sonra çevreye bir hayli kök yaymıştır. Kökler toprak yüzeyine çok yakın olduğundan dolayı yaz sıcağından etkilenirler. Bu da büyümeyi yavaşlatır. Toprak yüzeyine su tutucu kompost yaymalısınız. Tamamen kurumalarına izin vermezseniz daima buharlaşmayla su kaybederken alt taraf bir hayli serin kalır. Böylece manolya fidanları yazın da rahatça büyümeye serpilmeye devam ederler.
Köklere dikkat
Manolya kökleri derinlere inmek yerine toprak yüzeyinde yayılma eğilimindedir. Ağacın çevresinde toprağı çapalama vesaire işlerine dikkat edin ki kökler zarar görmesin. Kışın şiddetli don olayları olan yerlerde ağacın çevresini 2 metreye kadar alana en az 10cm kalınlığında toprak + saman karışımı yaymalısınız.
Sulamalar
Yeni diktiğiniz fidanları ilk iki yıl sulamaları aksatmayın. Yaz boyunca toprak kupkuru kalmamalı. İlk iki yıl sulama suyunun niteliği de önemli. Suyunuz artezyen kuyularından geliyorsa aşırı kireçlidir. Genç fidanlara zararlı olabilir.
Yetişkin manolyalar kuraklığa iyi dayanıklıdır. Yazın şiddetli sıcak ve yağışsız olan yerlerde, toprak kumlu ise kuraklığa dayanıklılığına güvenmeyin. Yaz boyu fazla susuz bırakmamalısınız. Kökler pek derine inmediği için susuzluktan ve kuru sıcaktan fena etkilenir, kuruyup ölür. Yazın yüksek sıcakların görüldüğü anavatanında da zaten en çok göl kenarlarında bulunuyor.
Gübreleme
Manolyalara az miktarda eski koyun veya sığır gübresi karıştırılmış asitli kompost en iyi gübredir. İlkbahar başında toprak yüzeyini köklere zarar vermeden çapalayarak gübresiz kompostu üst yüzey toprağına tırmıkla karıştırın. Gübreli kompostu ise ana gövdeden ortalama 1,5 metre uzağından çepeçevre uygulayın. Sonbaharda ise dökülen yaprakları üst yüzey toprakla karıştırın. Yaza kadar çürürler. Toprağın besleyiciliğine katkısı olur.
Budama
Budamayı gerekli görüyorsanız çiçeklenmesinin hemen sonrasında budamalısınız. Kırık ve yaralı dallar, birbirine sürtünen dallar, dip sürgünleri, ana dalların dal dibi sürgünleri keskin bir aletle yara ve pürüz bırakılmadan temizce kesilmeli. Budamada aşırıya giderseniz sonraki yıl çiçek açmayabilir. Manolyalar üst dallardan bu yıl yan dallar geliştirirse bu yan dallar gelecek yaz çiçek açar. Hangi dalları nasıl keseceğinize dikkat edin.
Manolyaları budarken kestiğiniz yerlerde yara pürüz bırakmamalısınız. Yoksa yaralı yerlerde hastalık oluşabilir ağaçta yaygınlaşabilir. Çok keskin araçlarla temiz iş çıkararak budamalısınız. Ana dallardan kestiğiniz yan dalları tam dipten düzgünce kesin ki bunların filizlenme ihtimali ortadan kalksın. enfeksiyon kapma riskine karşı blabilirseniz kesik yerlere budama ilaçlarından sürün.
Manolya ağacı genç bir fidan iken, gelecekte ne şekilde olmasını istediğinizi iyi düşünmelisiniz. Olduğu gibi bırakırsanız köknar ağaçları gibi çevreye olabildiğince uzanan dallar uzatır. Bu hal fazlaca geniş bahçelere çok yakışır. Normal bir ağaç gibi büyümesini istiyorsanız manolya fidanınız büyüdükçe en alt dallarını dikkatlice budayın. Bu tip budamanın zamanı ilkbaharda don olayları riski kalktıktan sonra, en geç yaz ortasına kadar.
Çoğaltılması
Tohumdan çoğaltmak basittir fakat tohumdan yetiştirilen manolyaların çiçek açma genetik yaşına ulaşmaları 8 – 25 yıl arasında değişir. Çok iyi bakılırsa, güçlüce dallanmış budaklanmış olarak 9 metreyi geçmişse 8. yıldan sonra çiçek açabilir. Tohumdan yetişmiş fidanlara çiçek açma olgunluğundaki yaşlı manolya dallarından aşı yapmalısınız.
Yarı olgun dal çeliği ile veya daldırma ile üretilen fidanlar iyi bakılırsa iki ya da üç yaşına geldiklerinde çiçek açmaya başlarlar.
Yarı olgun dal çeliğiyle manolya üretimi
Bu usulde köklendirmek biraz zor. Çok dikkatlice hareket etmelisiniz. İşe yarayacağından emin olduğunuz bir köklendirme hormunu bulabilirseniz kesinlikle tavsiye edilir.
Çelik almadan önce her şeyi hazırlayın:
1- Dibini deldiğiniz plastik su bardakları ya da mini saksılar lazım. İçlerini perlitle doldurun.
2- Çelikleri keserken yanınızda su dolu bir bardak olsun. Keser kesmez suya koyacaksınız.
3- Keseceğiniz alet çok keskin olmalı. Ateşe tutarak ya da alkolle silerek sterilize etmelisiniz.
4- Mini saksıların sığacağı büyüklükte, tam şeffaf ve kapaklı bir sebze saklama kutusu.
Haziran veya temmuz ayında.. Yaşlı bir manolyadan, ilkbaharda yeni filizlenip gelişmiş, 15 – 20cm arasında, birkaç yapraklı, gelişimi durmuş, uçta tomur oluşmuş bir yan dal seçin.Ağaca zarar vermeden dalı kesip alın. Hemen suya koyun.
Dikmeden önce alt yapraklarını koparmayın, saplarından dala en yakın yerlerinden kesin. Tepede iki yaprak kalsın. Onları ise yarılarından kesin. Dalın alt kısmını 3 – 4cm kadar uzunlukta (yontar gibi) uzun bir açıyla kesin. Perlite diker dikmez hemen bolca sulayın. Alt deliklerden su süzülüp gidince mini saksıları kutuya koyun, üstlerine su fısfıslayın, kapağını kapatın. İki ay boyunca direkt güneş almamalı ama yeri şiddetli aydınlık olmalı. İki üç günde bir açın, önce güzelce sulayın, üstlerine su püskürtün, bir saat kadar havalandırın, sonra üstlerine yine su püskürterek kapağı kapayın.
İki ay dolunca yeterince köklenmişlerdir (köklenmemişlerse bile) perlitten arındırıp uygun toprakla uygun büyüklükteki saksılara dikin sulayın. İlk iki hafta direkt güneşte tutmayın. Daha sonra yarı güneşli yarı gölgeli bir yere alın.
Daldırma ile..
Havai daldırma ile manolya çoğaltmak çok zor, çok uzun vadeli bir iş. Ama eğer manolyanın toprağa çok yakın dalları varsa basit daldırma kolay. İlgili sayfadaki » basit daldırma talimatlarına göre ilkbaharda başlatın. Yalnız manolyalarda iki ay gibi kısa sürede olmaz, en az bir yıl sonra ayırın.
Magnoliaceae (Manolyagiller) familyasının Magnolia cinsinin 160 türü var. Bizde eskiden beri en iyi tanınmışı Magnolia grandiflora türü, parlak yeşil yaprakları kışın dökülmeyen, kocaman çiçekleri muhteşem güzel kokan bir ağaçtır.
Magnolia grandiflora’nın yüzden fazla kültivarı türetilmiş. Her kültivarın toprak uyumluluğu ve kışa dayanıklılığı farklı olabilir. Bunlara dikkat etmek lazım. Bildiğimiz klasik manolyanın pek müşkülpesentliği yoktur. Gerçi yeni türetilen kültivarlar daha da uyumludur. Eski kültivarlar belli olmaz.
Özellikleri
Genelde 12 metreye kadar yükselir. Yerini severse, iklim de uygunsa 28 metreye kadar büyür. Nadiren 35 metreyi geçebilirler. Normalde manolya ağacı piramit şeklinde gelişir. En alt dallar epeyce uzun şekilde çevreye yayılır. Yukarı doğru yan dallar derece derece kısadır. Sıcak bölgelerin verimsiz topraklarında ise büyük çalı şeklinde gelişir.
Habitat
Anavatanı ABD’nin güney doğusu, Meksika körfezinin kuzeyi (subtropikal bölgeler). Manolyaların yaşam alanı bölgelerden bazılarında yazın şiddetli sıcak olur. Göl ve mevsimlik göllerin kenarlarında sık görülür. Kumlu tepeliklerde de rastlanır (oralarda güdük kalmış, çalı şeklinde gelişebilmişler).
Çiçekleri, yaprakları
Çiçeklenme dönemi genelde yaz başıdır. Her yıl zamanı birkaç hafta değişebilir. İlkbahardaki hava şartları manolyaların çiçeklenme zamanını belirler. Çiçekler yemek tabağı kadar büyük, yalınkat, rengi beyaz olup iyice açılınca krem rengine döner. Dünyanın en güzel çiçek kokularından biri manolya kokusudur.
Manolya ağacının yaprakları büyük, cilalı gibi pırıl pırıl parlak gösterişli olup kışın ağır donlar olmazsa yapraklarını dökmez. Sonbahardan ilkbahar başına kadarki dönemde en eski yapraklardan bir kısmı dökülür. İlkbaharda yeni yapraklar gelişirken eski yapraklardan yine dökülenler olur. Kış güneşi duruma göre yapraklara dondurucu soğuktan daha fazla zarar verebilir. Kışın yaprakları dökülürse öldü sanmayın. İlkbaharda tekrar yeşerir.
Soğuklarla arası
Kış soğuklarına -23C dereceye kadar dayanır. Birçok ilimizin iklimi manolya yetiştirmeye uygun. Yalnız, genç fidanlarının ilk iki yıl kışın don olaylarına karşı iyi korunmaya ihtiyacı var (İstanbul ve İzmir’de bile). Her yıl kış şartları farklı olabilir. Genç fidanlar için tedbirli olmak lazım.
Manolya yetiştirilmesi, bakımı
Bir yere dikildikten birkaç yıl sonra pek fazla bakım istemez. En çok ilk yıllarda manolyalarınızın bakımına dikkat etmelisiniz.
Manolya fidanlarının dikilmesi
Her bahçeye uymaz. Manolya dikilecek bahçe sürekli rüzgar alabilen ve güneş alabilen bir bahçe olmalı. Yoksa yapraklarda hastalıklar olur ve fazla yaşayamaz. Orta halli topraklara uyum sağlar. Toprağın pH derecesi 6 – 7.6 arasındaki değerlerde olmalı. Hafif asitli, nötr ve hafif alkalinli topraklarda sorun olmaz. Eğer toprak ağır alkalinli ise manolya dikilecek yerde açılan çukurdan alınan toprak yarıdan fazla oranda kompost ve leonardit ile karıştırılsa iyi olur. Sonra çukuru alkalinliliği azaltılmış toprakla doldurup fidanı dikin. Ağır asitli topraklara ise manolya fidanlarını dikmeden önce taneli tarım kireci karıştırmalısınız.
Fidanların hızlı büyümesi için..
Manolya fianları iki yılı atlattıktan sonra çevreye bir hayli kök yaymıştır. Kökler toprak yüzeyine çok yakın olduğundan dolayı yaz sıcağından etkilenirler. Bu da büyümeyi yavaşlatır. Toprak yüzeyine su tutucu kompost yaymalısınız. Tamamen kurumalarına izin vermezseniz daima buharlaşmayla su kaybederken alt taraf bir hayli serin kalır. Böylece manolya fidanları yazın da rahatça büyümeye serpilmeye devam ederler.
Köklere dikkat
Manolya kökleri derinlere inmek yerine toprak yüzeyinde yayılma eğilimindedir. Ağacın çevresinde toprağı çapalama vesaire işlerine dikkat edin ki kökler zarar görmesin. Kışın şiddetli don olayları olan yerlerde ağacın çevresini 2 metreye kadar alana en az 10cm kalınlığında toprak + saman karışımı yaymalısınız.
Sulamalar
Yeni diktiğiniz fidanları ilk iki yıl sulamaları aksatmayın. Yaz boyunca toprak kupkuru kalmamalı. İlk iki yıl sulama suyunun niteliği de önemli. Suyunuz artezyen kuyularından geliyorsa aşırı kireçlidir. Genç fidanlara zararlı olabilir.
Yetişkin manolyalar kuraklığa iyi dayanıklıdır. Yazın şiddetli sıcak ve yağışsız olan yerlerde, toprak kumlu ise kuraklığa dayanıklılığına güvenmeyin. Yaz boyu fazla susuz bırakmamalısınız. Kökler pek derine inmediği için susuzluktan ve kuru sıcaktan fena etkilenir, kuruyup ölür. Yazın yüksek sıcakların görüldüğü anavatanında da zaten en çok göl kenarlarında bulunuyor.
Gübreleme
Manolyalara az miktarda eski koyun veya sığır gübresi karıştırılmış asitli kompost en iyi gübredir. İlkbahar başında toprak yüzeyini köklere zarar vermeden çapalayarak gübresiz kompostu üst yüzey toprağına tırmıkla karıştırın. Gübreli kompostu ise ana gövdeden ortalama 1,5 metre uzağından çepeçevre uygulayın. Sonbaharda ise dökülen yaprakları üst yüzey toprakla karıştırın. Yaza kadar çürürler. Toprağın besleyiciliğine katkısı olur.
Budama
Budamayı gerekli görüyorsanız çiçeklenmesinin hemen sonrasında budamalısınız. Kırık ve yaralı dallar, birbirine sürtünen dallar, dip sürgünleri, ana dalların dal dibi sürgünleri keskin bir aletle yara ve pürüz bırakılmadan temizce kesilmeli. Budamada aşırıya giderseniz sonraki yıl çiçek açmayabilir. Manolyalar üst dallardan bu yıl yan dallar geliştirirse bu yan dallar gelecek yaz çiçek açar. Hangi dalları nasıl keseceğinize dikkat edin.
Manolyaları budarken kestiğiniz yerlerde yara pürüz bırakmamalısınız. Yoksa yaralı yerlerde hastalık oluşabilir ağaçta yaygınlaşabilir. Çok keskin araçlarla temiz iş çıkararak budamalısınız. Ana dallardan kestiğiniz yan dalları tam dipten düzgünce kesin ki bunların filizlenme ihtimali ortadan kalksın. enfeksiyon kapma riskine karşı blabilirseniz kesik yerlere budama ilaçlarından sürün.
Manolya ağacı genç bir fidan iken, gelecekte ne şekilde olmasını istediğinizi iyi düşünmelisiniz. Olduğu gibi bırakırsanız köknar ağaçları gibi çevreye olabildiğince uzanan dallar uzatır. Bu hal fazlaca geniş bahçelere çok yakışır. Normal bir ağaç gibi büyümesini istiyorsanız manolya fidanınız büyüdükçe en alt dallarını dikkatlice budayın. Bu tip budamanın zamanı ilkbaharda don olayları riski kalktıktan sonra, en geç yaz ortasına kadar.
Çoğaltılması
Tohumdan çoğaltmak basittir fakat tohumdan yetiştirilen manolyaların çiçek açma genetik yaşına ulaşmaları 8 – 25 yıl arasında değişir. Çok iyi bakılırsa, güçlüce dallanmış budaklanmış olarak 9 metreyi geçmişse 8. yıldan sonra çiçek açabilir. Tohumdan yetişmiş fidanlara çiçek açma olgunluğundaki yaşlı manolya dallarından aşı yapmalısınız.
Yarı olgun dal çeliği ile veya daldırma ile üretilen fidanlar iyi bakılırsa iki ya da üç yaşına geldiklerinde çiçek açmaya başlarlar.
Yarı olgun dal çeliğiyle manolya üretimi
Bu usulde köklendirmek biraz zor. Çok dikkatlice hareket etmelisiniz. İşe yarayacağından emin olduğunuz bir köklendirme hormunu bulabilirseniz kesinlikle tavsiye edilir.
Çelik almadan önce her şeyi hazırlayın:
1- Dibini deldiğiniz plastik su bardakları ya da mini saksılar lazım. İçlerini perlitle doldurun.
2- Çelikleri keserken yanınızda su dolu bir bardak olsun. Keser kesmez suya koyacaksınız.
3- Keseceğiniz alet çok keskin olmalı. Ateşe tutarak ya da alkolle silerek sterilize etmelisiniz.
4- Mini saksıların sığacağı büyüklükte, tam şeffaf ve kapaklı bir sebze saklama kutusu.
Haziran veya temmuz ayında.. Yaşlı bir manolyadan, ilkbaharda yeni filizlenip gelişmiş, 15 – 20cm arasında, birkaç yapraklı, gelişimi durmuş, uçta tomur oluşmuş bir yan dal seçin.Ağaca zarar vermeden dalı kesip alın. Hemen suya koyun.
Dikmeden önce alt yapraklarını koparmayın, saplarından dala en yakın yerlerinden kesin. Tepede iki yaprak kalsın. Onları ise yarılarından kesin. Dalın alt kısmını 3 – 4cm kadar uzunlukta (yontar gibi) uzun bir açıyla kesin. Perlite diker dikmez hemen bolca sulayın. Alt deliklerden su süzülüp gidince mini saksıları kutuya koyun, üstlerine su fısfıslayın, kapağını kapatın. İki ay boyunca direkt güneş almamalı ama yeri şiddetli aydınlık olmalı. İki üç günde bir açın, önce güzelce sulayın, üstlerine su püskürtün, bir saat kadar havalandırın, sonra üstlerine yine su püskürterek kapağı kapayın.
İki ay dolunca yeterince köklenmişlerdir (köklenmemişlerse bile) perlitten arındırıp uygun toprakla uygun büyüklükteki saksılara dikin sulayın. İlk iki hafta direkt güneşte tutmayın. Daha sonra yarı güneşli yarı gölgeli bir yere alın.
Daldırma ile..
Havai daldırma ile manolya çoğaltmak çok zor, çok uzun vadeli bir iş. Ama eğer manolyanın toprağa çok yakın dalları varsa basit daldırma kolay. İlgili sayfadaki » basit daldırma talimatlarına göre ilkbaharda başlatın. Yalnız manolyalarda iki ay gibi kısa sürede olmaz, en az bir yıl sonra ayırın.
Ağaç şeklinde
