Sened-i İttifak Türk anayasa tarihinde ilk anayasal belge olarak kabul edilmeye çalışılmıştır. Bazı kimseler ise Türk anayasa tarihinde Sened-i İttifakı, 1215 İngiliz Magna Carta Libertatum’a benzetmektedir.
Hukuk devletine doğru geçişte atılan ilk adımdır.
Hukuki yönden misak niteliğindedir.

A. Tarihsel Süreç
  • 1807 yılında gerçekleşen Kabakçı Mustafa İsyanıyla III.Selim tahttan indirilmiş ve yerine IV.Mustafa tahta çıkmıştır.
  • III.Selim yanlıları Osmanlı – Rus Savaşında önemli başarılar elde etmiş olan Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa’dan yardım istemiştir. Bunun üzerine Alemdar Mustafa Paşa İstanbul’a gelmiştir.
  • IV.Mustafa bu duruma karşı III.Selim’i öldürtmüş ve II.Mahmud’u da öldürtmek istemiştir. Ancak II.Mahmud kaçarak kendisini kurtarmıştır.
  • IV.Mustafa tahta çıktığında III.Selim’in yaptığı ıslahatlardan en önemlisi olan Nizam-ı Cedit ordusunu dağıtmıştır.
  • Alemdar Mustafa Paşa, III.Selim’in öldürülmesiyle II.Mahmud’u tahta çıkarmıştır ve kendisi de sadrazam olmuştur. Alemdar Mustafa Paşa sadrazam olmasıyla beraber idareyi tekrar sağlamaya çalışsa da Anadolu ve Rumeli’de ayanlar bağımsız idareler kurmaya başlamışlardır.
  • Taşrada idareyi yeniden tesis etmek için Alemdar Mustafa Paşa ayanları İstanbul’a davet etmiştir.
  • Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa otoriteyi sağlamak için 29 Eylül 1808 yılında Kağıthane’de ayanlarla Sened-i İttifak imzalandı.
B. İçeriği
  • Sened-i İttifak bir giriş, yedi şart ve bir ek(zeyl) maddeden oluşmaktadır.
  • Giriş bölümünde devletin düzeninin bozulduğu, merkezi idarenin ve otoritenin tekrar tesis edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
  • Birinci şartta, senedi imzalayan tarafların, Padişahın devletin temeli olduğunu kabul ettiği belirtilmiştir.
  • İkinci şartta, toplanan askerlerin devletin askerleri kabul olunacağı belirtilmiştir.
  • Üçüncü şartta, tarafların, hazinenin ve gelirlerin korunmasına saygı göstereceği belirtilmiştir.
  • Dördüncü şartta, imzalayanların, sadrazamdan gelen emrin Padişahtan gelmiş gibi kabul edileceği ve karşı çıkmayacaklarını, devletinde kanun dışı işlere girişirse imzalayanlar tarafından dava edilmesi için çalışabileceği belirtilmiştir. Tarafların birbirine karışmaması istenmiştir.
  • Beşinci şartta, ittifaka aykırı hareket eden devlet görevlilerine karşı ayanların bu saldırıyı def edebilecekleri, ayanın ölmesi halinde ailesinin yerine geçebileceği, taşra ayanları da kendi yönetimi altında altındaki ayanları koruyacağı, kendi sınırları dışında eylemde bulunmayacağı bulunurlarsa dava edebileceklerini, zulüm edenlere de karşı olunacağı bildirilmiştir.
  • Altıncı şartta, başkentte asker çağrı beklemeksizin, başkente gelecekleri ve isyana karşı hareket edecekleri belirtilmiştir.
  • Yedinci şartta, ayanların idaresi altında bulunan yerlerde vergilendirmede gerekli dikkatin gösterileceği belirtilmektedir. (zulme son verilmesi istenmiştir.)
  • Zeyl bölümünde ise, senedi devamlı uygulanacağı ve yeni gelecek sadrazam ile şeyhülislamlarında bu senedi gözeteceği, senedin icrasında Padişahın nezaret edeceği belirtilmektedir.
C. Sonuçları
  • Ayanlar tarafından merkezi otorite ve Padişahın kabul edilmesi ile sadrazama itaat.
  • Ayanların kendi toprakları dışındaki yerlere müdahale etmesi yasaklanmıştır.
  • Vergi toplanmasına ilişkin kurallara riayet edilmesi.
  • Sadrazamın keyfi uygulamalarının sona erdirilmesi ve kanuna aykırı işlemlere girişmemesi.
  • Suçsuz olan ayanlara karşı haksız davranışlarda bulunulmaması.
  • Suç halinde soruşturma yapılmadan ceza verilmemesi.
  • Devlet işlerinin resmi sıfatlı kimseler tarafından yürütülmesi.
  • Ayanların birinin ayaklanması durumunda diğer ayanların devlete yardım etmesi.
  • Senedin imzalanmasıyla merkezi otorite zayıflamıştır. Ayanlar zamanla siyasi faktör haline gelmiştir.