ForumDenizi.Com - Tanzimat Fermanı

A. Genel Özellikleri

Diğer adı Gülhane Hattı Hümayunu olan Tanzimat Fermanı, 1839 yılında II.Mahmut’un ölmesinden sonra yerine geçen Abdülmecid tarafından çıkarılmıştır.
Dönemin Dışişleri Bakanı Mustafa Reşit Paşa tarafından 3 Kasım 1839’da Gülhane’de ilan edilmiştir.
Tanzimat Fermanı Padişahın tek taraflı buyruğu olarak ilan ettiği için niteliği itibariyle Sened-i İttifaktan farklı olarak fermandır.
Tanzimat Fermanı içeriği ile tam bir temel haklar beyannamesi olarak kabul edilip edilmemesi tartışmalıdır. Ancak insanların bazı temel haklarına devlet tarafından koruma imkanı sağlanmıştır.
Tanzimat Fermanı ile devletin iktidarının sınırlandırılması söz konusudur. Aşağıda içeriğindeki maddelerde incelendiğinde tebaaya temel hak ve özgürlükler tanınmış ve Padişahın kendi kendini sınırlandırdığı bir belge olmuştur. Bu niteliği itibariyle Ferman anayasacılık hareketi açısından önemli bir yere sahiptir.

B. İçeriği

Tanzimat Fermanı içeriği ile devletin iyi bir şekilde idaresi ile kanunların yeniden düzenlenmesini öngörmüştür. Bazı önemli temel hak ve özgürlüklere yer vermiştir.
Asker almada adalet sağlanmasına yönelik hüküm içermektedir.
Can güvenliği ile ilgili yeni kanunların düzenlenmesini öngörmüştür.
Irz ve namus dokunulmazlığı ile hiç kimsenin, başkasının namus ve ırzına saldırmayacağı belirtilmiştir.
Ceza yargılamasına ilişkin olarak kimseye yargılanmadan ceza verilmeyeceği ve yargılanma hakkı tanınmıştır. Mahkeme kararı olmadan kimsenin idam edilemeyeceği belirtilmiştir.
Devlet giderlerinin kanuniliği belirtilmiştir. Buna göre giderlerin kanunlarda belirtilen hususlara göre elde edileceği düzenlenmiştir.
Vergide adalet ilkesi belirtilmiştir. Buna mali güce göre vergiye geçilmiştir.
Mülkiyet hakkı ile tüm vatandaşların mal ve mülküne dokunulmayacağı belirtilmiştir.
Müsadere yasağı açık bir şekilde belirtilmiştir.
Eşitlik ilkesi belirtilmiştir. Buna göre tebaanın tamamı bu haklardan yararlanabilecektir.
Kanunların üstünlüğü ilkesi belirtilmiştir. Buna göre Padişahın, ulemanın kanunlara aykırı davranmaması istenmiştir.
Kanunların düzenlenmesi için önce Meclis-i Ahkam-ı Adliye’de tartışılması ve nihayetinde Padişahın onayı ile yürürlüğe konulması belirtilmiştir.
Fermanın müeyyidesi ise Sened-i İttifakta olduğu gibi yemin edilmesidir. Padişah, Fermanda belirtilen ilkelere ve yapılacak kanunlara uyulacağına yemin edilmiştir.