| Gece |
03 August 2019 18:01 |
Tek Düzen Hesap Planı - 110 Hisse Senetleri Hesabı Ve İşleyişi
110 Hisse Senetleri Hesabı: İşletmelerin geçici olarak elde tutmak amcıyla aldığı hisse senetlerini izlediği hesaptır.
110 Hisse Senetleri Hesabının İşleyişi: Hisse senetleri alındığı zaman hesabın borcuna kaydedilir. Hisse senetleri satıldığı zaman hesabın alacağına kaydedilir. Hisse senetleri kar farkı ile satıldığı zaman aradaki fark 645 Menkul Kıymet Satış Karları hesabına alacak olarak kaydedilir. Hisse senetleri zarar ile satıldığı zaman aradaki fark 655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabına borç olarak kaydedilir.
Aktif karakterli bir hesap olan hisse senetler hesabında, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda satın alınan ve hisse oranı %10’a kadar olan geçici amaçlı elde tutulan hisse senetleri izlenir. Hisse senetleri (aksiyon), anonim şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler tarafından çıkarılan ve şirketin sermayesine katılma payını temsil eden, yasal şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmesi gereken kıymetli evraktır (TTK, m.399). Hisse senedi şirket sermayesinin belli bir miktarını temsil eder ve bu tutara hisse senedinin nominal değeri adı verilir. Nominal değer kavramı, herhangi bir kıymetli evrağın üzerinde yazılı değerini ifade eder.
Hisse senedi bir ortaklık belgesidir. Hisse senedine sahip olan kişi senet değeri kadar, senet üzerinde yazılı olan şirketin ortağıdır. Hisse senedini elinde bulunduranın sahip olduğu haklar ise aşağıda belirtilmiştir:
Şirketin kârından pay (temettü) alma,
Şirketin zararına ortak olma,
Şirketin genel kurulunda oy kullanma hakkı,
Şirket yönetimine katılma hakkı,
Rüçhan hakkı (sermaye artırımına öncelikli katılma),
Şirketin tasfiye sonucundan pay alma,
Şirket yönetimi hakkında bilgi alma hakkı.
İşletmenin, kâr payı sağlamak, fiyat değişmelerinden yararlanmak ve bu amacın gerçekleşmesi veya nakde gereksinme duyulması halinde satmak üzere geçici olarak elde tutulan hisse senetlerinin izlendiği hesaptır. Hisse senedi çeşitleri aşağıda verilmiştir.
Hamiline ve Nama Yazılı Hisse Senetleri: Hamiline yazılı senetler teslim ile, nama yazılı senetler ise ciro ve teslim ile devredilmektedir. İMKB’de hamiline yazılı hisse senetleri ve şirket yönetim kurulunun beyaz ciroyla devrine dair karar almış olması şartıyla nama yazılı hisse senetleri işlem görebilmektedir.
Adi ve İmtiyazlı Hisse Senetleri: Adi hisse senetleri, sahiplerine eşit hak sağlamaktadır. Hisse senetleri, ana sözleşmede aksine bir hüküm yoksa adi hisse senedi niteliğindedir. İmtiyazlı hisse senetleri, sahiplerine kâra iştirak ve genel kurulda oy kullanma bakımından ayrıcalıklı bir takım haklar sağlamaktadır.
Bedelsiz ve Bedelli Hisse Senetleri: Bedelsiz sermaye artırımı, şirketlerin iç kaynaklarından sermayeye aktardıkları tutar karşılığında çıkardıkları hisse senetlerinin bir bedel alınmaksızın ortaklara dağıtılmasıdır. Bu işlem sonucunda çıkarılan hisse senetleri bedelsiz hisse senedidir. Bedelsiz sermaye artırımı dışarıdan fon girişine yol açmamaktadır. Bedelli sermaye artırımı, şirketlerin yeni fon kaynağı temin etmek amacıyla çıkardıkları "bedelli" hisse senetlerini nominal değerinden veya daha yüksek bir fiyattan satmalarıdır. Bedelli hisse senetleri, mevcut ortaklara satılabileceği gibi (rüçhan hakkı) diğer yatırımcılara da satılabilmektedir.
Primli ve Primsiz Hisse Senetleri: Üzerinde yazılı değer (nominal değer) ile ihraç edilen hisse senetleri primsiz, nominal değerinden yüksek bir bedelle ihraç edilen hisse senetleri ise primli hisse senetleridir. İMKB’de kote şirketler kayıtlı sermaye sistemine tabi olup, esas sözleşmelerinde hüküm bulunması halinde, yönetim kurulu kararı ile primli hisse senedi ihraç edebilmektedir.
Kurucu ve İntifa Hisse Senetleri: Kurucu hisse senetleri kuruluş hizmeti karşılığında, ana sözleşme hükümleri gereğince, şirket karının bir kısmına iştirak hakkı veren ve daima kurucuların adlarına yazılı olmak şartıyla ihraç edilen hisse senetleridir. Kurucu hisse senetleri, belli bir sermaye payını temsil etmediği gibi, şirket yönetimine katılma hakkı da vermemektedir. İntifa hisse senetleri ise, şirket genel kurulunun alacağı kararla bazı kimselere çeşitli hizmetler ve alacak karşılığı olarak kuruluştan sonra verilen ve sermaye payını temsil etmeyen hisse senetleridir.
Diğer Hisse Senetleri:
Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgeleri: Kâr ve zarara katılma hakkı vermekle beraber ortaklık hakkı vermediklerinden, hisse senedi sayılmazlar.
Katılma İntifa Senetleri: Ortaklıklar; nakit karşılığı satılmak üzere, ortaklık haklarına sahip olmaksızın kârdan pay alma, tasfiye bakiyesinden yararlanma, yeni pay alma vb. yararlanma haklarını sağlayan Katılma İntifa Senetleri çıkarabilir. Şirket yönetimine katılma ve oy verme hakları yoktur.
Oydan Yoksun Hisse Senetleri: Ortakların sermaye artırımı ile ihraç edebilecekleri oy hakkı hariç, sahibine kâr payından ve istendiğinde tasfiye bakiyesinden imtiyazlı olarak yararlanma hakkını ve diğer ortaklık haklarını sağlayan hisse senetleridir. Nama yazılıdır.
Tekdüzen Hesap Planı’nda, tüm menkul kıymetlerin alış bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı ve bu bedelle kayıtlardan çıkarılacağı belirtildiğinden; hisse senetleri alındığında alış değeri üzerinden bu hesaba borç yazılır. Hisse senetleri satıldığında veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıktığında alış değeri üzerinden bu hesaba alacak yazılır.
Satılan hisse senedinin satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark olumlu ise; 645 Menkul Kıymet Satış Kârları, olumsuz ise, 655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabına kaydedilir.
Alış işlemi nedeniyle ödenen komisyonlar hisse senedi alış bedeline ilave edilmez. Alış ve satış işlemleri sırasında ortaya çıkan bu komisyon tutarları 653 Komisyon Giderleri hesabında takip edilir.
Hisse senetleri ile birlikte tahsil edilebilir duruma gelmiş kuponlarının da satın alınması sırasında; bu kuponlar karşılığında tahsil edilecek kar payı tutarlarının 108 Diğer Hazır Değerler hesabına alınması, ayrıca kupon bedellerinin senetlerin satın alma bedellerinden indirildikten sonra kalan tutarın 110 Hisse Senetleri hesabının borç tarafına alış değeri olarak kaydedilmesi daha uygundur.
|
