Ticari işletmelerin ana faaliyet konusu mal alımı ve satımıdır. Mal alımı ve satımı işlemleri, işletmenin mal mevcudunu etkileyen esas işlemleridir. Bunun yanında mal alım ve satım işlemleri ile ilgili giderler, iadeler, iskontolar stok miktarını ve tutarını etkileyen diğer işlemlerdir. Bu işlemlerin mal alım ve satımdan kaynaklanan kâr veya zararın belirlenmesi için de kayda alınması gerekmektedir. Bütün bu kayıtların yapılacağı hesap ise 153 Ticari Mallar hesabıdır. Çünkü, satmak amacı ile satın alınan ve üzerinde herhangi bir işlem yapılmadan aynen satılacak olan varlıklara “ticari mal” denir.

Ticari mallar hesabının görevi aslında işletmeye satmak için alınan ticari malların alış maliyetini belirlemektir. Ticari mallar hesabına yapılan parasal giriş ve çıkışlar maliyet üzerindendir. Satın alınan ticari mallar, maliyet bedeli ile bu hesabın borcuna, çeşitli nedenlerle elden çıkarılanlar maliyet bedeli ile bu hesabın alacağına kaydedilir. Bu maliyetin takip edilmesinin amacı, satılan ticari malın satış fiyatı ile alış maliyeti arasındaki farkı bularak, işletmenin ticari mal satışından ötürü kâr mı yoksa zarar mı ettiğinin belirlenmesidir.

153 Ticari Mallar Hesabı: Üzerinde herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satılmak amacı ile alınan ticari malların izlendiği hesaptır.

153 Ticari Mallar Hesabının İşleyişi: Satın alınan ticari mallar maliyet bedeli ile bu hesaba borç kaydedilir, aynı zamanda mallar için yapılan alış giderleri de borç olarak kaydedilir. Satılması veya herhangi bir nedenle işletmeden çıkmasında ise maliyet bedeli ile alacak kaydedilir. Aynı zamanda iskonto ve iadelerde de hesap alacak olarak kaydedilir.

Satılan mallarla ilgili olarak satış ve maliyet hesaplarının kullanılması gerekir. Ticari mallar stoklarının izlenmesi ve maliyetlerinin hesaplanması için iki yöntem mevcuttur.

Bu yöntemler şunlardır:

Aralıklı Envanter Alma Yöntemi (Tecrübi yöntem veya dönem sonu envanter alma)

Aralıksız Envanter Alma Yöntemi (Devamlı envanter, devamlı denklik, sürekli envanter)

Her iki yöntemin de amacı, satılan ticari malların maliyetini bulmaktır. Satılan ticari mallar maliyeti aslında satılanların kaça alındığını anlatan bir kavramdır.

Aralıklı envanter alma yönteminde satılan ticari mallar maliyeti kaydı envanter işlemleri sırasında yapılırken, aralıksız envanter alma yönteminde ise dönem içinde yapılmaktadır. Bu ünitede sadece aralıklı envanter alma yöntemi anlatılacaktır.

Aralıklı Envanter Alma Yöntemi

İşletmelerde mal hareketleri maliyet bedeli ile kayıt altına alınır. Kayıt altına alının bu maliyet bedeli alınan malların alış maliyetini oluşturur. İşletmelerin mal alım ve satımdan kaynaklanan kar veya zararın belirlenebilmesi için sattığı ticari malların maliyetini bilmesi gerekir. İşletmenin sattığı ticari malların maliyeti aslında satışı yapılan malların alış maliyetinden oluşur.

Bu yöntemde satılan ticari malın maliyeti, satış anında ya bilinmemektedir ya da bilme gereği duyulmamaktadır. Çünkü, İşletmelerin sattığı malların yıl içindeki fiyatları sürekli değiştiğinden, satılan aynı maldan hangilerinin hangi fiyattan girdiği tespit edilemeyebilir veya tespit etme ihtiyacı duyulmayabilir. Bu yöntemi, birbirine benzer veya çok sayıda mal satan işletmeler kullanmaktadır.

Bu yöntem, işletmedeki mal mevcudunun ancak belirli aralarla yapılacak sayım ve değerleme (envanter çıkarma) ile bilinebileceğinden, bu yöntemin bir adı da dönem sonu envanter alma yöntemidir. Dolayısıyla bu yöntemde mal alımı ve satımından doğacak olan kâr veya zararın bilinmesi, ancak mal mevcudunun belirlenmesinden sonra yapılacak bazı hesaplamalarla mümkün olur.

Bu yöntemde satış olayları, satılan ticari mallar maliyetinin belirlenmesine neden olmadığı için, bu satış olayları sadece yevmiye kayıtları olarak verilecektir. Örnek uygulamada, bu satış olaylarıyla ilgili bir örnek yapılmayacaktır. Satış olayları, bir sonraki haftada ele alınacak olan aralıksız envanter alma yönteminde anlatılacaktır.

Aralıklı envanter alma yönteminde satılan ticari malların alış maliyetine 153 Ticari Mallar hesabının kayıtlarından ulaşılmaktadır. Bu yüzden bu hesabın dönem içi işlemlerinin bilinmesi gerekmektedir. Aşağıda 153 Ticari Mallar hesabının dönem içinde karşılaştığı alış olayları anlatılmıştır.

Ticari Malların Alış Olayları

Aktif karakterli bir hesap olan ticari mallar hesabının alt hesapları ve açıklamaları aşağıda verilmiştir:

1. Dönem başı mal stokları, işletmenin ilk kuruluşunda veya açılış envanterinde yer alan mevcut mallarının maliyet bedeli ile ve 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.01 Dönem Başı Mal Stokları hesabı adı altında takip edildiği hesaptır. İşletmelerde bu dönem başı stokları aslında bir önceki dönemden gelir. Bu stoklar Ticari Mallar hesabında bir artış yarattığı için hesabın borcuna yazılır. Yazılacak tutar malların maliyet bedelidir.

2. Mal alışları, dönem içerisindeki mal alışları bu hesapta bir artış yarattığı için aktif bir hesap olan Ticari Mallar hesabının borç tarafına kaydedilir. Yani, mal alındığı zaman 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.02 Mal Alışları hesabının borcuna kaydedilir.

Örnek: Dönem içinde 200.000 TL mal %18 KDV ile kredili olarak alınmıştır.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r57.png

3. Alış giderleri, alınan malla ilgili olarak fatura bedelinden ayrı olarak yapılan giderlerdir. Yapılan bu giderler, mal işletmeye gelinceye kadar malın taşınma ücreti, komisyon, yükleme, boşaltma, depolama, sigorta, gümrük vergisi, gider vergisi, fon kur farkı, vade farkı gibi giderlerden oluşur. Bu giderler, işletme tarafından üstlenildiği zaman, malın alış maliyetini artırır.

Vergi Usul Kanununa göre satın alınan malların maliyet değeri ile değerlendirilmesi söz konusu olduğuna göre, alınan malın maliyet değerini artıran bu alış giderleri 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.03 Mal Alış Giderleri hesabının borcuna yazılır.



Örnek: Alınan malın işletmeye taşınması için 20.000 TL ödenmiştir. KDV oranı %18’dir.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r58.png

4. Alış iadeleri, işletmenin aldığı malları belli bir süre sonra istenilen nitelikte olmamasından veya kusurlu olması gibi nedenlerden ötürü satıcısına iade etmesidir. Bu durumda malın ambardan çıkışı söz konusudur. Sonuçta ticari mallar hesabı azalacaktır. Bu işlemlerin tutarları 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.04 Mal Alış İadeleri hesabının alacağına kaydedilir.

Aktif karakterli 153 Ticari Mallar hesabında bir azalış olacağından iade tutarı kadar ana hesap azalacaktır. Ticari malların bir alt hesabı olan 153.04 Alış İadeleri hesabında iade tutarının alacağa yazılması ise bu alt hesapta meydana gelen artışı belirtmektedir. Diğer bir deyişle, 153.04 Alış İadeleri hesabı ana hesabın altında pasif karakterli bir hesap olarak işlemektedir.

Örnek: Dönem içinde 30.000 TL mal satıcılara iade edilmiştir. Mal bedeli cari hesaptan düşülmüştür. KDV oranı %18'dir.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r59.png

5. Alış iskontoları, malın alışları sonucunda satıcıdan elde edilen fiyat indirimleridir. Bu hesabın çalışabilmesi için, daha önce mal alışının gerçekleşip, kayıtlara geçmesinden sonra iskonto olayının elde edilmiş olması gerekir.

Mal alış sonrasında bu şartlar altında elde edilen alış iskontoları, alınan malın elde etme fiyatında yani maliyetinde bir azalma yaratır. Maliyeti azaltan bir unsur olduğuna göre bu işlemlerin kayıtları 153 Ticari Mallar hesabında bir azalma yaratacağından, 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.05 Mal Alış İskontoları hesabının alacağına kaydedilir. Bu hesap da, 153.04 Alış İadeleri gibi ana hesabın altında, pasif karakterli çalışan bir hesaptır.

Örnek: Satıcı ay sonunda 10.000 TL iskonto yapmıştır.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r60.png

Sonuç olarak mal hesabı aşağıdaki şekilde oluşur:


Bu hesapların alt hesapları da alınıp satılan mallardan oluşabilir. Bu hesapta yer alan bu alt (yardımcı) hesaplar aynı zamanda ticari malların alış olaylarıdır. 153 Ticari Mallar hesabındaki dönem başı (açılış), mal alışları ve alış giderleri olayları alış maliyetini arttırdığı için 153 nolu hesap borçlu konumda olur. Alış iade ve alış iskontosu olayları da alış maliyetini aşağı çeken unsurlar olduğundan 153 nolu hesap yazılacak yevmiye kayıtlarında alacaklı konumda olacaktır.

6. Satış kayıtları: Aşağıda sadece satış olaylarının kayıtları verilmiştir.

Satış Kaydı;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r62.png

Satış İade kaydı;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r63.png

Satış iskontosunun kaydı;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r64.png

ÖRNEK UYGULAMA

Tecrübi yönteme göre yapılacak bu örnekte işletmenin mal aldığı satıcı firmayla olan ticari olaylarının muhasebeleştirilmesi gerçekleştirilecektir. Buradaki mal hesabı ile ilgili yevmiye kayıtlarının açıklamaları, konunun başındaki mal hesaplarının tanıtımını yaparken verilen açıklamalar ile aynıdır. İşletmenin açılış bilançosu aşağıdaki gibidir:

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r65.png


İstenilenler:

145.000 TL mal kredili olarak alınmıştır.
Satın alınan malların taşıması için 5.000 TL masraf yapılmış ve firma kendi çekini vermiştir.
40.000 TL mal, satıcı firmaya iade edilmiş ve borçtan düşülmüştür.
Satıcı dönem sonunda 10.000 TL iskonto yapmıştır.
Dönem sonunda mal stoklarının değeri 60.000 TL’dir.
İşlemlerdeki KDV oranı %18’dir.
Önce 2009 yılı başında bir önceki yılın açılış bilançosundan faydalanarak hesapların açılış kaydı yapılacaktır. Bu açılış kaydında yer alan 153 Ticari Malların tutarı, hesabın 153.01 Dönem Başı Stoklarına aittir. Daha sonra diğer işlemlerin yevmiye kaydına geçilecektir.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r66.png

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r67.png

Yukarıdaki yevmiye kayıtlardan sonra Ticari Mallar hesabının defteri kebiri aşağıda verilmiştir.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r68.png

Yukarıda yer alan 153 Ticari Mallar hesabının borç bakiyesi olan 210.000 TL aynı zamanda genel geçici mizanda yer almaktadır. Yani, işletmenin dönem sonu yapacağı envanter çalışmaları sırasında hesaptaki tutar bir hesap dönemi boyunca işletmenin satmak için alınan ticari malların alış maliyetinin 210.000 TL olduğunu söylemektedir.

Bu aşamada yapılması gereken deponun (ambarın) sayılmasıdır. Dönem sonunda yapılan bu sayım sonucu bulunan ticari malların parasal tutarı ise, satılamayan ve işletmenin elinde kalmış olan ticari malların maliyetini anlatır. Diğer bir deyişle bu kavram aslında dönem sonu stoktur. Satmak için alınanlardan satılamayanları çıkartımı sonucu bulanacak tutar ise, satılanların tutarı olacaktır. Bu satılanların tutarı ise, satılan ticari malların maliyetidir.

Yapılan stok sayımı sonucu bulunan yani satılamayan ticari malların maliyetinin 60.000 TL olduğunu varsayarsak, aşağıda anlatılacak olan STMM formülünde dönem sonu stoklarının (DSS) değeri 60.000 TL olacaktır.

Sonuç olarak sadece bu yöntemde kullanılan satılan ticari malların maliyeti (STMM) formülü aşağıda verilmiştir.

STMM = (Dönem Başı Mal Stokları + Alışlar) - Dönem Sonu Stok

Bu formüldeki STMM aslında çıkandır. Dönem Sonu Stok (DSS) ise kalandır. Dönem Başı Mal (DBS) Stokları + Alışlar ise gireni anlatır. Sonuç olarak bir stok hesabının defteri kebiri aşağıdaki gibidir.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r69.png


Formülde yer alan alışlar kavramında ise sorun vardır. Alış giderleri ile alış iade ve iskontosunun olmadığı bir ortamda buradaki Alışlar kavramı, işletmenin bütün hesap dönemi içinde almış olduğu ticari malların gerçek alışını anlatabilir. Fakat alış gideri ile alış iade ve iskontosunun olduğu bir ortamda buradaki alış kavramı, işletmenin bütün hesap dönemi içinde almış olduğu ticari malların gerçek alışını asla anlatmaz. Bu alışlar kavramının NET olması lazımdır. Bu sonuca ulaşabilmek içinde aşağıdaki formül oluşturulabilir.

Net Alışlar = (Dönem içi Alışlar + Alış Giderleri) – (Alış İade + Alış İskonto)
Bu formülden hareketle örneğimizdeki parasal tutarları bu formüle yazar ve STMM formülüne uygularsak aralıklı envanter alma yöntemine göre STMM’nin parasal tutarını bulabiliriz.

Net Alışlar = ( 145.000 + 5.000) – (40.000 + 10.000)
Net Alışlar = ( 150.000) – (50.000)
Net Alışlar = 100.000 TL
STMM = (Dönem Başı Mal Stokları + NET Alışlar) - Dönem Sonu Stok
STMM = (110.000 + 100.000) – 60.000
STMM = (210.000) – 60.000
STMM = 150.000 TL

Bulunan bu STMM tutarı yani 150.000 TL, 153 Ticari Mallar hesabından düşülerek mal hesabının dönem sonu stokların değeri kadar borç bakiye vermesi sağlanır.

Bu aşamadan sonra yazılacak yevmiye kaydı aslında bir envanter işleminin yevmiye kaydıdır. Yevmiye maddesinin borç tarafını 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı oluştururken, alacaklı taraf 153 Ticari Mallar hesabıdır.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r70.png

Yazılan her yevmiye kaydından sonra o kayıttaki tutarların ilgili defteri kebir hesaplarına yazılması şarttır. Yukarıdaki yevmiye kayıtlardan sonra Ticari Mallar hesabının defteri kebiri aşağıda verilmiştir.

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r71.png

31.12.2009 tarihinde 153 Ticari Mallar hesabının borç bakiyesi 60.000 TL’dir. Şu andaki bu tutar da, işletmenin sayım sonucu bulanan tutarını yani, işletmenin dönem sonu stoklarının değerini vermektedir. Bu tutar, 2009 yılının kesin mizan, kapanış bilançosu ve kapanış kaydında yer alırken aynı zamanda 2010 yılının da açılış bilançosu ve açılış kaydında da olacaktır.

621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı gelir tablosunun bir hesabıdır. Herhangi bir değişikliği tabi olmadan satılmak amacı ile alınan ticari mallar ve benzeri kalemlerin maliyetini gösteren hesaptır. Dönem sonunda gelir tablosu hesaplarından diğer gider hesapları ile birlikte 690 Dönem Kârı ve Zararı hesabına atılması gerekir.

Uygulamalar

1. Ticari Mallar hesabının alt hesapları nelerdir? Bilgi veriniz.

Çözüm:

Dönem başı mal stokları, işletmenin ilk kuruluşunda veya açılış envanterinde yer alan mevcut mallarının maliyet bedeli ile ve 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.01 Dönem Başı Mal Stokları hesabı adı altında takip edildiği hesaptır.

Mal alışları, dönem içerisindeki mal alışları bu hesapta bir artış yarattığı için aktif bir hesap olan Ticari Mallar hesabının borç tarafına kaydedilir.

Alış giderleri, alınan malla ilgili olarak fatura bedelinden ayrı olarak yapılan giderlerdir.

Alış iadeleri, işletmenin aldığı malları belli bir süre sonra istenilen nitelikte olmamasından veya kusurlu olması gibi nedenlerden ötürü satıcısına iade etmesidir.

Alış iskontoları, malın alışları sonucunda satıcıdan elde edilen fiyat indirimleridir.

Satış Kayıtları

2. “Ticari mal”tanımı nedir?

Çözüm:

Satmak amacı ile satın alınan ve üzerinde herhangi bir işlem yapılmadan aynen satılacak olan varlıklara “ticari mal” denir.

Aralıksız (Devamlı) Envanter Yöntemine göre kayıtları ele alınacaktır. Özellikle bu yöntemde satılan ticari malların maliyetinin kayıtlar sırasında nasıl muhasebeleştirildiği konusu üzerinde durulacaktır.

Ticari mal hareketlerinin Aralıklı ve Aralıksız Envanter Alma Yöntemleri ile takip edildiğini daha önce anlatmıştık. Bu ünitede anlatılacak olan Aralıksız envanter yöntemine geçmeden önce, alınan malların 153 Ticari Mallar hesabında yapılan işlemlerini kısaca bir hatırlayalım. Çünkü, bu yöntemi kullanan işletmelerin de mal alımı ve satımından elde edeceği kârı belirlemek için önce satacağı ticari malları, satın alması gerekmektedir.

Ticari mal alışı ile ilgili alış olaylarının ticari mallar hesabın hangi tarafına kayıt yapılacağını gösteren defteri kebir açılımı aşağıda verilmiştir.


https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r72.png

Buradaki en önemli konu, işletme ister aralıklı isterse aralıksız envanter alma yöntemini kullansın her iki yöntemdeki alış olayları aynıdır.

Her iki yöntemin de amacı, satılan ticari malların maliyetini bulmaktır. Satılan ticari mallar maliyeti aslında satılanların kaça alındığını anlatan bir kavramdır. Aralıklı envanter alma yönteminde satılan ticari mallar maliyeti kaydı envanter işlemleri sırasında yapılırken, aralıksız envanter alma yönteminde ise maliyet kaydı dönem içinde yapılmaktadır. Diğer bir deyişle her iki yöntem arasındaki fark, satılan ticari mallar maliyeti kaydının ne zaman yapılacağından ortaya çıkmaktadır.

İşletme ister aralıklı isterse aralıksız envanter alma yöntemini kullansın, her iki yöntem arasındaki fark işletmenin ticari malları alırken karşılaştığı alış olaylardan dolayı ortaya çıkmaz. Her iki yöntem arasındaki fark İşletmenin aldığı ticari malları satarken karşılaştığı satış olaylarındaki muhasebe kayıtlarından kaynaklanır.

Aşağıda, önce ticari malların alış olayları ile ilgili kayıtlar verilecektir. Daha sonra da satış olayları ile ilgili kayıtlar anlatılacaktır. Burada alış olaylarının kayıtlarının verilmesindeki amaç; hem geçen haftaki yevmiye kayıtlarını hatırlatmak, hem de ticari mallardaki alış olaylarının her iki yöntem arasında aynı olduğunu vurgulamaktır.

Ticari Malların Alış Olayları
Dönem başı mal stokları; işletmenin ilk kuruluşunda veya açılış envanterinde yer alan mevcut mallarının maliyet bedeli ile ve 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.01 Dönem Başı Stok hesabı adı altında takip edildiği hesaptır.

Mal alışları;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r73.png

Alış giderleri;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r74.png

Alış iadeleri;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r75.png

Alış iskontoları;

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r76.png

Aralıksız Envanter Alma Yöntemi
İmalat numarası, seri numarası gibi çeşitli unsurlarla birbirinden ayrılabilen mamulleri satan işletmeler bu yöntemi kullanırlar. Bu yöntemin özü mal satılırken maliyetinin bilinmesidir. Bu yüzden satılan malın maliyeti kaydı satış işleminden hemen sonra yapılır. Ayrıca satış sonrası iade olunan malların kaydından sonra da, iade olunan mallarında maliyet kaydının yapılması şarttır.

Yöntemde kullanılan hesapların defteri kebir itibarı ile işleyişi şu şekildedir:

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r80.png

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r81.png

621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı gelir tablosunda yer alan bir gider hesabıdır. Bu hesap, herhangi bir değişikliğe tabi olmadan satılmak amacıyla satın alınan ticari malların, satılanlarının maliyetinin 153 Ticari Mallar hesabından yapılan aktarım ile oluşur. Bu arada 153 Ticari Mallar hesabının dönem sonundaki borç bakiyesi işletmenin dönem sonu stoklarını verir.

Aralıksız envanter alma yönteminde mal satılırken maliyet bedelinin bilinmesi gerekir. Hem satılırken hem de herhangi bir satış iade sırasında iade edilenlerin de alış maliyetinin bilinmesi şarttır. Yöntemin satış kaydı aşağıdadır:

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r82.png

Satış işleminden sonra, satılan ticari malların kaça alındığını anlatan STMM kaydının hemen yapılması sonucunda, ticari mallar hesabından satılan ticari malların alış maliyeti ile çıkışı yapılır.

Yapılan satıştan kâr veya zararın belirlenebilmesi için de, satışa konu olan ticari malın elde etme maliyetinin bilinip ilgili hesaba yazılması gerekir. Böylece, bu STMM kaydı ile 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı dönem içinde çalışmış olur. Elde etme maliyetini gösteren veya satılanların kaça alındığını anlatan 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı aktif karakterli bir gider hesabıdır. Bu 621 no’lu hesaba yazılacak tutar, elde edilen gelirden (600 Yurtiçi Satışlar) düşüldüğü vakit aradaki fark sadece alıp satma arasında oluşacak kârı veya zararı belirleyecektir.

153 Ticari Mallar hesabından satılanların alış maliyeti ile çıkışı sonucunda, bu hesabın bakiyesi o an için satılamayan depodaki ticari mal mevcudunu vermiş olacaktır. Bu durum genel geçici mizanda yer alıyorsa, 153 Ticari mallar hesabının bakiyesi için dönem sonu stok kavramı da kullanılabilir.

Bu yöntemdeki ikinci olay ise, satış sonrası satılan ticari malların bozuk, defolu, çürük, kırık vb. nedenlerden ötürü alıcı firmanın işletmeye bu malları iade etmesidir. Satış iade kaydından hemen sonra da iade edilenlerin yönteme göre alış maliyetleri bilindiğinden iadenin alış maliyetiyle kaydı gerekir. Bu kayıtlar aşağıda verilmiştir:

https://auzefalmsstorage.blob.core.w...img/fm_r83.png

Satış iade sonrası yapılacak kayıt aralıksız envanter alma yönteminin özelliğinden kaynaklanmaktadır. Satış iade sonucu gelen ticari malların da, bozuk, kırık, çürük, defolu da olsa önce bir depoya alınması gerekmektedir. Depoya geri gelen bu malların alış maliyeti ile kaydı sonucunda 153 Ticari mallar hesabında bir artış olacağından hesap borçlu konumda olacaktır. Diğer bir deyişle, satış iadenin maliyet kaydı 153 Ticari Mallar hesabını arttıran olaylardan biridir.

Alış ile satış arasında oluşan kâr veya zararın hesaplanabilmesi için geri gelen bu malların da alış maliyeti ile 621 nolu hesaptan çıkarılması gerekir. Bir an için satılan bütün ticari malların geri geldiği kabul edersek, yapılacak satış iadesi kaydı ile gelir ve gider dengesi eşitleneceğinden, 621 nolu hesabının da bakiyesinin sıfırlanması gerekir. Bu sıfırlanma içinde geri gelen malların alış maliyeti kadar hesaptan çıkış yapılması şarttır. Bir nevi 621 nolu hesabın düzeltilmesi olarak da yorumlayabileceğimiz bu işlem, aslında satış sonrası yapılan STMM kaydının tam tersi kayıttır.

Bilinmesi gereken son işlem ise satış iskontosu olayıdır. Bu satış iskontosu diğer satış olayları ile birlikte yöntemde olmakla beraber, bu olayın maliyete dolayısı ile STMM hesabına bir etkisi yoktur. Bu olay daha çok, gelirin azalmasından ötürü, işletmenin satışla ilgili olarak kârlılığını veya zararını etkiler.