Klasik Türk Müziğinde Usuller
 

Türk müziğinin makamlardan sonra gelen en tipik özelliği usullerdir. Müzikteki ölçü (Mesur) ve ritim kavramlarının tümünü kapsayan usul terimi, Osmanlı –Türk müziğinde Aruzla birlikte oluşan ve gelişen bir olgudur. Her halükarda sözle ilişkilendirilebilecek bir kavramdır.

Usuller “Darp” adı verilen vuruşlarla icra edilirler. Gelenekte usul darpları, sağ ve sol ellerin sağ ve sol bacağa vurulmasıyla icra edilir. Darplar uzunluk kısalıklarına ve vuruluş biçimlerine göre isimler alırlar. Düm, tek, teke, tekâ, tâhek.... usullerde “Düzüm” veya “ika” adı verilen iç ritim öğeleri bulunur. Dolayısıyla 8 zamanlı bir usul farklı iki yapıda karşımıza çıkabilir.

Türk müziğinde usuller ölçü rakamına göre değil usulün adıyla anılırlar. Makamlar kadar geniş ve çeşitli karakterler taşıyan Türk müziği usulleri iki ana bölüme ayrılır:
a) Küçük usuller
b) Büyük usuller

Küçük usuller 2 süreli usulden 15 süreli usule kadar olan usullerdir. Büyük usuller de 16 zamandan 124 zamana kadar olan usullerdir. Zamanlarına göre Türk müziği usulleri

A) Küçük Usuller

• 2 zamanlı : Nim Sofyan
• 3 zamanlı: Semai
• 4 zamanlı : Sofyan
• 5 zamanlı : Türk Aksağı
• 6 zamanlı : Yürük Semai, Mürekkep Nim Sofyan
• 7 zamanlı : Devr-i Hindi, Devr-i Turan
• 8 zamanlı : Düyek, Müsemmen
• 9 zamanlı : Aksak, Avfer, Oynak, Raks Aksağı
• 10 zamanlı : Aksak Semai, Lenk Fahte, Ceng-i Harbi
• 11 zamanlı : Tek vuruş
• 12 zamanlı : Frenkçin, Nim Çember, İkiz aksak
• 13 zamanlı : Nim Evsat, Şarkı Devr-i Revanı, Bektaşi Devr-i Revanı
• 14 zamanlı : âyin Devr-i Revanı (Mevlevi Devr-i Revanı)
• 15 zamanlı: Raksan

B) Büyük Usuller:

• 16 zamanlı : Çifte Düyek, Fer’, Nim Berefşan, Nim Hafif
• 18 zamanlı :Türki Darb, Nim Devir
• 20 zamanlı : Fahte
• 21 zamanlı : Durak Evferi
• 22 zamanlı : Hezeç
• 24 zamanlı : Çenber, Nim Sakil
• 26 zamanlı : Evsat, Beste Devr-i Revanı
• 28 zamanlı : Frengi Fer, Devr-i Kebir, Remel
• 32 zamanlı : Muhammes, Hafif Berefşan
• 38 zamanlı : Darb-ı Hüner
• 48 zamanlı : Sakil
• 60 zamanlı : Nim Zencir
• 64 zamanlı : Havi
• 88 zamanlı : Darb-ı Fetih
• 120 zamanlı : Zencir
• 124 zamanlı : Çeha