| Zeze |
11 August 2020 11:51 |
Wilson Prensipleri (İlkeleri) - 8 Ocak 1918
1917 yılının ortalarında Avrupa devletleri savaştan çıkmış ve barış ortamı arıyordu. Özellikle savaşın uzaması sonucunda zararlı çıkağını anlayan Almanya barış yapabilmek için girişimlerde bulunuyordu. Ancak İtilaf Devletleri’nin şartları ağırlaştırmaları girişimlerin sonuçsuz kalmasına neden oldu. Bu durumu gören ABD Başkanı Wilson, gelecekte yapılacak barışın esaslarını açıkladı. İtilâf Devletleri de müttefikleri olan ABD'yi kaybetmemek için bu ilkeleri kabul ettiklerini ilân ettiler.
Maddeleri
- Barış antlaşmaları açık olacak, gizli antlaşmalar yapılmayacak
- Osmanlı Devleti aleyhine yapılan gizli antlaşmaların bir daha yapılmasına engel olmak için.
- Yenen devletler yenilenlerden toprak ve savaş tazminatı almayacak
- Mondros’tan sonraki işgaller ile çelişir.
- Toprak elde etmek için de "manda ve himaye" düşüncesini ortaya attılar.
- Manda: Kendi kendini yönetemeyen bir devletin Milletler Cemiyetinin atayacağı bir devlet tarafından yönetilmesi
- İngiltere, Fransa ve İtalya bu ilkeleri çıkarlarına ters olduğunu düşündüklerinden, manda yönetimi adı altında sömürgecilik faaliyetlerine hız verdiler.
- İtilaf Devletleri yenilen devletlerden “onarım bedeli” adı altında yüklü miktarda savaş tazminatı alınmıştır.
- Uluslararası ekonomik engeller kaldırılacak, devletlerarasında eşitlik sağlanacak.
- Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) kurularak, devletlerarasındaki anlaşmazlıklar barışçıl yollarla çözümlenecek
- Her ulusun kendi kaderini belirleme hakkı kabul edilecek. (Self Determinasyon)
- Sömürgeci devletlerin bu ilkeyi kendi egemenlik alanlarındaki uluslara uygulaması söz konusu olmazken, başka ülkelerdeki özellikle Osmanlı gibi çok uluslu devletleri parçalamak için bu ilkeyi sık sık gündeme getirmişlerdir.
- Ülkeler arasındaki silahlanma yarışı sona erecek ve silahlanmanın iç güvenlik seviyesine indirilmesi konusunda birbirine garanti verecekler.
- Sömürgeler üzerindeki istekler incelenecek ve bölge halkının hakları gözetilecek.
- Karasuları dışında, savaşta ve barışta denizlerde mutlak serbestiyet olacak
- Rusya’nın işgal edilen toprakları boşaltılarak kendini geliştirmesine imkân sağlanacak.
- Belçika toprakları boşaltılacak, egemenlik haklarına dokunulmadan yeniden kurulacak.
- Almanya, Alsace-Loreine Fransa'ya geri verecek.
- İtalya’nın sınırları uluslara göre yeniden düzenlenecek
- Romanya, Sırbistan ve Karadağ toprakları boşaltılacak, Sırbistan’a denizden serbest bir kapı verilecek ve Balkan devletlerinin siyasal, ekonomik ve bağımsızlık haklarıyla sınırlarının dokunulmazlığı için uluslar arası garanti verilecek
- Denize kapısı bulunan bir Polonya Devleti kurulacak
- Osmanlı Devleti ile ilgili maddesine göre;
- Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelere kesin egemenlik hakkı verilecek
- Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra Anadolu’da gerçekleştirilen işgaller bu madde ile çelişir.
- Türk egemenliğinde yaşayan başka uluslara da kendi kendini yönetme hakkı verilmelidir.
- İlkeler, Türk Devleti'nin bağımsızlığını ifade ederken azınlıklar konusunu gündeme getirerek Osmanlı Devleti'ni milliyet esasına göre parçalamayı amaçlamıştır.
- Ermeniler, Rumlar ve Araplar devlet kurmak için hazırlıklara başladılar.
- Boğazlar her devlete açık olmalıdır, bu durum uluslararası bir garanti altında olacak.
|
