4-10 Mayıs İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Haftası ile Konuşma Metni

Sayın Konuklar,

Ülkemizde çalışanların, bir başka deyişle toplumun zayıf kesimini oluşturan insanlarımızın sorunlarını; sadece İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Haftası etkinlikleri düzenleyerek kutlamak bana hep eksik gelmiştir. Sanıyorum, bu haftanın “Çalışanların Sağlığı ve İş Güvenliği Haftası” olması gerekiyor. Öte yandan, ülkemizde çalışanlar kadar çalışmak isteyip de çalışamayan işsizlerimizin de “iş” sağlığının çok önemli olduğu düşüncesindeyim.

Bilindiği gibi, ülkemiz kaza konusunda “Dünya Birinciliği”ni hiçbir ülkeye kaptırmamaktadır. (Örneğin İş Kazaları, Trafik Kazaları gibi) ülkemizde istatistiki bilgilerin doğru olmadığı kanısında olduğum için rakamlarla ilgili bilgiler vermek istemiyorum. Bu istatistikî bilgiler SKK ve Sendikaların verilerine göre belirlenmektedir. Oysa örgütsüz olan kesimde iş kazalarının daha büyük oranda olduğunu bilmekteyiz. Yine ülkemizde küçük işletmelerin çok olması ve bu işyerlerinin önemli kısmı hizmet sektörü alanında çalışmaktadır. Bu tür işyerlerindeki meslek hastalıkları ve iş kazalarının istatistikî bilgileri sağlıklı biçimde kayıtlara geçmemektedir. Kaçak işçi çalıştırma bir gerçek olarak ortada iken bu haftanın çalışanların sağlığı olarak kutlanması gerçeği ortaya çıkmaktadır.

Kazalar dışında, gelişen teknoloji ve çevre faktöründen dolayı gelişmiş ülkelerde üretiminden vazgeçilmek zorunda kalınan birçok sektörün; gelişmekte olan ülkelere kaydırılması ve güvenlik, korunma tedbirlerinin alınmaması sonucunda oluşan yeni mesleki hastalıklar söz konusudur. Özellikle kimya sektöründe artan çeşitlikte mesleki hastalıklar çoğalmakta ve etkileri zaman içinde ortaya çıkacaktır. Bunun yanında işinden memnun olmayan yaşam şartlarının zorluğu, iş güvencesinin olmayışı ve sağlıksız çalışma koşularının yarattığı stres, en önemli sağlık sorunları olarak karşımıza çıkmaktadır.

Her ne kadar iş kanunlarımız işçinin sağlığını işverene yüklemişse de bugün gelinen noktada, ne yazık sendikalı işyerleri dışında çalışanların iş güvenliği konusunda bir ilerleme olmamıştır. Toplumun zayıf kesimi olan çalışanlar hep mağdur olmaktadır.

Hızlı nüfus artışı, yabancı ülkelerden kaçak gelen işçilerin ve küçük yaşta çalıştırılan çocukların yarattığı istihdamı; düşük ücret ve çarpık gelir dağılımı tablosu da çalışanları olumsu etkilemektedir. Kayıt dışı sektörlerde direkt vergi, Sosyal Güvenlik kesintilerinin yüksek olması aktif sigortalı sayısını azalmaktadır. Özellikle 10 işçi ve yukarı işçi çalıştırılması durumunda fonların (Konut Edindirme Yardımı ve Tasarruf Teşvik Fonu) eklenmesi işletmelerin büyümesini önlediği gibi küçük ölçekli aile işletmelerine veya ev işçilerinin oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle nakit çalışan sektörlerde bu oran çok yükseklere çıkmakta ve böylece büyük bir istihdam kayıt dışına çıkmaktadır. Hızlı nüfus artışını ve işsizliği önleyemediğimize göre o zaman yapılacak iş kayıt dışı ekonomiyi kayıt altına alarak ön denetim fonksiyonlarını geliştirip, ek aktif sigortalı sayısını yükseltmemiz gerekmektedir.

Bu arada bir diğer mesele daha var; Sosyal Güvenlik Kurumlarımızı gözden geçirirsek çok başlı, değişik mevzuat hükümleri olan ve en önemlisi devlet desteği ile ayakta durmaya çalışan, iflas etmiş kurumlarla karşılaşıyoruz.

Bugün kendi ayakları üzerinde duramayan Bağ-Kur, SSK ve Özel Sandıklar gibi sosyal güvenlik kuruluşları yakın gelecekte işlevlerini yerine getiremeyecekler ve toplum barışının önünde önemli bir engel oldukları gibi, demokrasimize de tehdit olacaklardır. Bunun için hiç zaman kaybetmeden çalışanların ve çalıştıranların sosyal güvenlik kurumlarını bir çatı altında toplayan milli bir sosyal güvenlik kanunu çıkarılmalıdır. Ve bu kurumlar özerk bir yönetime kavuşturulmalı ki, hiçbir zaman siyasi iktidarların finans kaynağı haline getirilmemelidir. Çalışanların ve prim ödeyenlerin temsil edildiği kurumlar olmalı. Devlet yalnızca mali ve idari yönden denetim yapmalıdır. Tüm çalışanların örgütlü olması teşvik edilmelidir.

Sosyal Güvenlik prim ödemeleri hiçbir işverenin ucuz kredi kullanma yeri olmamalıdır.

İşsizlik sigortası gelişmelerini olumlu karşılıyoruz. Fakat işini yetirme riski az olan doktor, muhasebeci yanında riski büyük olan inşaat işçisinin işsizlik sigorta ödemeleri buna göre düzenlenmeli. Sektöründe yeterli bilgi ve beceriye sahip olmadığı için işini yitiren işçi, yeniden eğitime alınmalı ve bu eğitim kabul etmeyenlere işsizlik sigortası ödeneği ödenmemelidir.

Her geçen gün teknolojinin gelişmesi yeni iş kolları doğmasına neden olmaktadır. Artık işçi bedenen çalışan kavramından çıkmakta olup; düşünen, yaratan kavramına gelmektedir. Bunun için kurumlar sendikalar ve işverenler bu düşünen ve yaratan emekçilere göre kendilerini geliştirmek zorundadır.

Bunun neticesi olarak politik, sosyal ve ekonomik uzlaşmaların önemi gün geçtikçe ortaya çıkmaktadır.

Bunun için iş kazaları, Ülkemizde tespit edilen 1500 civarında meslek hastalığı iş hayatının hoşnutsuzluğu yarattığı stres, iş hayatımıza ve ekonomimize önemli kayıplar vermektedir. Bunun önlenmesi için Üniversiteler,meslek örgütleri, çalışan ve çalıştıranların örgütlerinin bir koordinasyon kurulları oluşturarak, teknik ve mesleki eğitimleri geliştirmeli ve sektörel bazda sağlık ve çalışma denetim standartları oluşturulmalı. Yöneticilerin ve adli mercilerin bu standartlara uyması sağlanmalıdır. Kamu yalnızca bu standartlara uyulup uyulmadığını denetlemelidir.

Çalışanların sağlığı ve iş güvenliği sağlamak istiyorsak öncelikle;

- Çalışanların örgütlü olması sağlanmalıdır
- Hızlı nüfus artışı, yabancı kaçak işçi ve çocukların çalıştırılması önlenmeli,
- Kayıt dışı ekonomi önlenmeli,
- Sosyal Güvenlik primleri, vergi ve fon oranları düşürülmeli,
- Milli bir sosyal güvenlik kanunu çıkarılmalı ve tüm çalışanlar bir şemsiye altında toplanmalıdır.
- Sosyal Güvenlik Kurumları siyasilere peşkeş çekilmemeli,
- Sosyal Güvenlik Kuruluşları çalışanları oluşturduğu özerk bir yapıya getirilmelidir.
- İşsizlik sigortası çıkarılmalı,
- Mesleki eğitime önem verilmeli, İş kazası ve mesleki hastalıklar konusunda toplum ve çalışanlar bilgilendirilmeli,
- Sektörel bazda ve seçilecek teknolojiye göre “sağlık ve çalışma denetim standartları” belirlenmelidir.

Tüm çalışanlara kazasız, sağlıklı ve geleceğinden daha umutlu çalışma hayatı temenni ediyorum.

Mustafa HARPUTLUOĞLU

İSMMMO Başkan Yardımcısı