Temel büyüklükler

Fizik biliminde fiziksel büyüklükleri iki kategoriye ayrılır: temel büyüklükler ve türetilmiş büyüklükler. Bunlar bir takım yöntemlerle ölçülür ve hepsinin ayrı bir birimi vardır. Bu birimler uluslararası uzlaşmalar sonucu seçildiği için, bunlara uluslararası birimler ya da SI birimleri denir. Temel büyüklükler, doğrudan ölçülüp kendi başına ifade edilebilirler. Bunların tamamı skalerdir, hepsinin mutlak sıfırı vardır. (Bu ne demek, bir düşünün.) Diğer fiziksel büyüklüklerin hepsinin tanımlanması için temel oluşturan bu büyüklükler kümesi, toplam yedi büyüklükten oluşur. KISAMUZ kısaltmasıyla aklınızda kalabilecek bu yedi büyüklük şunlardır

Temel Büyüklükler

Baş harfi Büyüklük Simge Birim Birim Kısa
K Kütle m kilogram kg
I Işık şiddeti I Candela (kandela) cd
S Sıcaklık T Kelvin K
A Akım şiddeti i amper A
M Madde miktarı n mol mol
U Uzunluk l metre m
Z Zaman t saniye s

Güzel bir örnek kütledir, hem dört temel kuvvetten biri olan kütle çekimin özelliğidir, hem de doğrudan ölçülebilir.

Türetilmiş büyüklükler


Türetilmiş büyüklükler kendi başlarına değil, temel büyüklükler veya diğer türetilmiş büyüklükler cinsinden ifade edilir. Her türetilmiş büyüklüğün bir tanımlayıcı denklemi vardır, böylece temel büyüklüklerin çarpımı veya oranı olarak ifade edilebilirler. Türetilmiş büyüklükler skaler ya da vektörel olabilir.

Örneğin, belli bir yönde birim zamanda ne kadar yer değiştirildiği anlamına gelen hız türetilmiştir, yer değiştirmenin (uzunluk) zamana oranıdır. Elektrik yükü akımla geçen zamanın çarpımıyla ifade edilir. Bunların da bazıları doğrudan ölçülebilir (örneğin elektrik potansiyel), ama yine de temel büyüklükler olarak kabul edilmezler.

Türetilmiş Büyüklükler

Büyüklük Simge Birim Birim Kısa
Yüzey Alanı A metrekare m2
Hacim V metreküp m3
Özkütle d kg / metreküp kg/m3
Hız v metre / saniye m/s
İvme a metre / saniye kare m/s2
Kuvvet F Newton N
İş W Joule j
Enerji E Joule j
Güç P Watt W
Isı Q Joule j
Elektrik yükü q Coulomb C
Elektrik alan E Newton / Coulomb N/C ya da V/m
Elektrik potansiyel V Volt V
Direnç R Ohm Ω
Sığa C Farad F
Momentum p kgm/s
Basınç P Pascal Pa (N/m2)
Manyetik alan B Tesla T