Coğrafi Verinin Görselleştirilmesi
Coğrafi veri; iki-üç boyutlu harita, animasyon veya veri tabanı etkileşimli görselleştirilebilir. Resim ve video görüntüleri diğer görselleştirme yöntemleridir. CBS’inde görselleştirme yeryüzü gerçekliğine hızlı ulaşma yolunun geliştirilmesidir. CBS en genel anlamı ile ‘coğrafi bilgiyi işleyen bir bilgi sistemi’ olarak tanımlandığında sonuçların görselleştirilmesi işlemin önemli bir bileşeni olarak ortaya çıkacaktır. Günümüzde görselleştirmenin CBS araştırmalarında önemli yer tuttuğu söylenebilir. Modern teknolojinin yarattığı olanaklar sayesinde kullanıcı isteklerine bağlı olarak kaliteli görselleştirme yapmak olanaklıdır. Ancak günümüzdeki yazılımların görselleştirmenin tüm teknik olanaklarından yararlanabildiğini söylemek zordur. Kartograf gözü ile değerlendirildiğinde bilgisayar destekli görselleştirmenin yetersiz olduğu bilinen bir gerçektir.
Görselleştirme; insani yeteneklerle sınırlı olarak kullanılan işaretlerin özdeşleştirilmesi, sıralanması veya oluşturulması ve zihinsel bir canlandırmanın geliştirilmesi için bir algılama işlevidir. Görselleştirme kartografyanın kuramsal çatısını betimleyen üçgenin geçişim elemanıdır.
Kartografik algılama zihinsel bir süreç içinde konumsal içerik ilişkilerinin anlaşılmasıdır. Bu süreci, günümüzde genellikle topolojik, ardaşık veya obje yönetimli vektör bazlı veri yapılarındaki CBS programları ile gerçekleştirmek güçtür. Çoğu kez verinin içerdiği bilginin tümü, verinin konumsal içeriği veya harita verisi ile kullanıma sunulur. CBS’nin geliştirilmesi ile kartografik algılamada belirgin bir gelişme gözlenmiştir. Kartografik iletişim hem bilgi iletimi sırasında verimliliğin arttırılması için yeni ürünlerin yaratılmasını hem de bilgi iletimi sürecinin daha iyi anlaşılmasına yönelik çabaları kapsar. İnsanın elektronik haritaları anlayışı klasik haritaları anlayışından farklıdır. Görsel ve görsel olmayan harita verilerinin, görsel olarak sunulması, bu verilerin kullanıcı tarafından kolay ve kesin olarak anlaşılmasını sağlar. Görselleştirme, verinin görüntülenmesi ve analizi yeni bilgisayar teknolojisinin sağladığı olanaklarla belirgin bir biçimde gelişmiştir.

Harita Tasarımı
Kartograflar ve yazılımcılar; uzun yıllardan beri bilgi üreten kullanıcılar için Kartografik Uzman Sistemler oluşturmaya çalışmaktadırlar. Harita tasarım amaçlı uzman sistemin modüler olması ve her bir harita elemanının bağımsız bir modülde geliştirilmesi gerekmektedir. Bu geliştirme aşamasında uzman yöntemlerin kullanımı ile nokta objelerin yazılarının yazılması ve kartografik çizgilerin basitleştirme tolerans değerlerinin seçimi gibi bazı uzman modüller oluşturulabilmiştir. Ancak henüz tüm tasarım kurallarına ilişkin modüller geliştirilememiştir. Amaç, harita kullanıcısının istekleri doğrultusunda otomatize edilmiş sonuç ürünlerin tekniğine uygun olarak elde edilmesidir.
Harita tasarımı, harita ölçeği ve amacını da içeren çok yönlü bir üretim sürecidir. Yeryüzü gerçekliğinin özetlenmesi ve harita sunumu için gerçek dünyanın kodlanmasıdır. Amaca yönelik kullanım için, konumsal ilişkilerin öncül olanlarını, coğrafi gerçekliğin objelerini ve karakteristik yanlarını seçerek tasarımlamadır. Harita ölçeğine ve özetlemenin derecesine bağlı olarak sunulacak objelerin seçiminin yapılmasıdır. Reprodüksiyon ortamına göre grafik sınırların belirlenmesi, estetik ve açıklık ilkelerinin uygulanması, harita tasarım sürecinin ileri adımlarını oluşturur.
Genelleştirme, işaretleştirme ve üretim; harita tasarımının birbiri ile ilişkili üç temel bileşenidir. Elle yapılan (klasik) genelleştirmede bilginin özetlenmesi ve grafik tasarım eşzamanlı olarak gerçekleştirilir. Sayısal kartografyada ise; bilgi genelleştirme süreci ile görsel haritanın sayısal derlenmesi birbirinden ayrı iki işlemdir. Birçok objenin kartografik özellikleri ölçeğe bağlıdır. Farklı ölçeklerdeki haritaların tasarımında tek veri tabanı kullanımını olanaklı kılan uzman sistem araştırmaları sürmektedir. Çok amaçlı ‘ölçekten bağımsız harita tasarımı’ ideali, mevcut klasik bilgilerimizle olanaklı değildir. Günümüzde birçok harita kullanıcısının yeterli kartografya bilgisi yoktur. Bu nedenle belirli bir süre daha sayısal haritaların oluşturulması ve görüntülenmesinde klasik kartografya kuralları uygulanmalıdır.
Harita tasarımında iki ayrı bileşenden biri olan bilginin kodlanması, genelleştirme ile ilgili bir özetleme işlemidir. İkinci bileşen kavramsal zorlamalardır. Kavramsal zorlamalar doğrudan üretimin kapsamında yer almaktadır. Reprodüksiyon ve grafik sunumlardaki zorlamaları içerir. Her iki bileşenin de semiotikaçıdan kuramsal bir temeli vardır. Semiotik, işaretlerin anlamları ve biçimleri arasındaki ilişkileri düzenleyerek kartografik işaret oluşturma için bir yaklaşım sağlar. Kartografik işaret oluşturma; hem özetleme hem de kavramsal zorlamaları kapsayarak harita tasarımı sürecinde, genelleştirme ile harita üretimi adımları arasında bir köprü görevi görür. İşaret oluşturma, görsel hesaplama kuralları kadar kavrama-algılama kurallarının da dikkate alındığı semiotiğin bir bileşeni olarak algılanmalıdır.

Ekran Haritası Tasarımı
Vektör veya raster bazlı sayısal harita verilerinden üretilen ekran haritaları gerekli işlemlerden (projeksiyon, ölçeklendirme, genelleştirme ve harita objelerinin seçiminden) sonra gerçek harita gibi kullanılabilirler. Vektör veya raster bazlı çalışmalarda kullanıcı nerede çalıştığını ve yaptığı her işlemin sonucunu görmek ister. Niceliksel farkların sunumunda farklı renkler kullanılabilir ama böyle bir uygulama sonuç harita için yanlıştır. Aynı renklerin ton (value) ve doymuşlukları (saturation) değiştirilmelidir. Kullanılan toplam renk sayısı beş ila sekizi geçmemelidir. Vektör bazlı sistemler yalnızca çizgi, nokta, alan ve yazıdan oluşuyorsa amaca uygun olarak siyah fon üzerinde parlak renkler kullanılabilir. Amaca hizmet etmeyen tüm detaylar ihmal edilmelidir. Bazı etkileşimli çalışmalarda, (örneğin uydu görüntüleri veya hava fotoğraflarının üzerine sayısallaştırılmış veri eklenmesi durumunda) vektörel veri için parlak renkler kullanılır. Fon görüntüsünün açık veya çok renkli olması durumunda ise siyah veya beyazın kullanılması uygundur. Uydu görüntülerinden sayısal veri işlenirken renk kullanımı sorun. yaratır. CBS ile çalışırken alansal obje renklerinin seçiminde de aynı sorun söz konusudur. Farklı renkler, birbirlerine mantıksal olarak yakın olmayan alansal bilgilerin gösteriminde kullanılır. Kural olarak aralarında mantıksal ilişki bulunmayan renkler seçilir. Bu durumda aynı renk tonlarının kullanılması yanıltıcıdır. Eğer görüntü çok karmaşık ise gözalıcı renkler yorumlama ve analizi güçleştirir. Bu tür problemler için kartografik uzman sistemler üretilmelidir. Özellikle basit ve az renk kullanımı ile tasarım daha doğru bilgi aktarabilir.
Klasik kartografik tasarım veri niteliği bilgisinin görselleştirmesi için oldukça genel bir kuramsal taban sağlar. Harita veri niteliğinin (adlandırmalı, sıralı, aralıklı veya oransal olarak değerlendirilmiş veri) görselleştirilmesi grafik değişkenler (konum, büyüklük, biçim, doğrultu, beyazlık değeri, dolgu, renk) ile olanaklıdır. Farklı bilgilerin benzer grafik değişkenler kullanılarak sunulması kullanıcıyı tereddüte düşürür. Kaldı ki bazen çok genel harita işaretlerinin bile deneyimsiz kullanıcılar tarafından yanlış anlaşılması söz konusudur. Veri niteliği bilgisi kavramına sahip olmayan harita kullanıcısına, veri niteliğinin işaretini vermek yanlış anlaşılmaya yol açacaktır. Harita okuyucusu/kullanıcısı işaret tablosu ve harita kenar bilgileri ile bu sorunu bir ölçüde çözebilir. Bu haritanın karmaşıklığına, ölçeğine ve harita okuyucusunun deneyimine bağlı olarak zaman alır. Veri niteliği bilgisi doğru verilmiş ise süre kısa olacaktır. Böylece harita okuyucusu veri niteliği bilgisini kullanarak harita bazlı karar verme gereksinimini karşılar. Karar verme konumundaki kullanıcı kavrayamadığı veriyi yadsıyacak ve kullanmayacaktır. Karar vermede veri niteliği olgusu verinin kendisinden daha belirleyicidir. Sonuç olarak; konumsal veri niteliğinin görüntülenmesi amacı ile yapılan tasarımda klasik kartografya kuralları kullanıldığında mantıksal hatalar ortaya çıkmayacaktır. Karmaşık ve benzemeyen işaretler kullanılarak zihinsel algılama/kavrama sınırları zorlanılmamalıdır (Bu konu kartografik iletişimin konusudur.).
Ekran haritasını yazıcı/çizici ile basmak olanaklıdır. Ancak sonuç ürün genellikle yetersiz olmaktadır. Ekran haritası genellikle kağıt haritanın tasarımı sırasında kullanılır. Daha ileri adımlar için, yüksek kalitedeki yazıcılar veya ofset baskı için film üreticiler kullanılmalıdır. Tasarımcı genellikle çok kullanılan bir yöntem olan “gördüğü gibi sonuç” almak ister (WYSIWYG-What You See Is What You Get). Bu amaçla kullanılan monitörler yüksek kalitede, çözünürlükte ve titreşimsiz olmalıdır. Burada ekran renkleri (RGB) ile baskı renklerinin (CMYK) uyumsuzluğu ve ince, küçük detayların ekran üzerinde görülememesi gibi iki önemli sorun ile karşılaşılır. 9 puntodan küçük yazılar ekranda (gerçek boyutlarıyla) okunamazlar. Çizgi ve alan taramalarında halen benzer sorunlar yaşanmaktadır. TV haritalarında da aynı sorun mevcuttur. Üstelik ekran çözünürlüğü bilgisayar ekranı kadar iyi değildir. Bu nedenle yazı ve semboller büyük olmalıdır. Yatay çizgiler ve taramalar kaymalara neden olur.