Ökaryotik hücrelerin sitoplazmasında bulunan, tek katlı zarla çevrili, genellikle küçük, yuvarlak ve çapları 0,2-0,8 mikron arasında değişen yapılardır. Asit ve çeşitli sindirici enzimler içerirler. Akyuvar, karaciğer ve dalak gibi hücre içi sindirimi gerçekleştiren yapılarda sayıları daha fazladır. Bazı basit yapılı bitki türleri hariç, kompleks yapılı bitki türlerinde bulunmaz.

Lizozomun etrafındaki zar golgi cisimciğinden oluşur ve içerisindeki enzimler ribozomlarda üretilir. Üretilen enzimler ER ile taşınır. Kısacası ribozomlarda üretilen ER ile taşınan enzimler golgide paketlenerek lizozom oluşturulur. Yani lizozomun oluşmasında ribozom, golgi ve ER etkilidir.

Lizozomun görevleri
  • Hücre içi sindirim ve savunma organelidir.
  • Hücrenin endositoz ile aldığı büyük moleküllü maddelerin sindiriminde görev alır.
  • İçindeki enzimlerinin serbest kalmasıyla hücrenin parçalanmasına neden olur. Bu olaya otoliz denir.
NOT: İnsanların embriyonal döneminde parmak oluşumunda, kurbağaların başkalaşım dönemlerinde kuyruğunun yok olmasında, kertenkelenin düşmanından kaçarken kuyruğunun kopmasında lizozomlar etkili olur. Bu duruma otoliz denir. Otoliz bir hücrenin lizozomunda bulunan sindirim enzimlerinin serbest kalarak (zarın yırtılması sonucu) hücreyi sindirmesidir.