BİLGE HAN KİMDİR?

Kök-Türk imparatorlarından biridir. 691′ de babası llteriş Han ölünce, yerine amcası Kapağan Han geçti. Kapağan Han’ın öldürül­mesi üzerine, esasen veliaht bulunan Bilge Han, tahta geçti, kardeşi Kültegin ile bera­ber devlet idaresini yürütmeye başladı (716) Büyük iç ayaklanmaları bastırdı,,Çin hâkimiyetine düşmüş Türk ülkelerini geri almaya uğraştı. 720’de Çinliler’in 300.000 kişilik ordusu, Türk ülkelerine saldırınca, Bilge Han tarafından püskürtüldü. 731’de büyük askerî başarılariyle ün almış olan kardeşi Kültegin’in ölümünden az sonra da Bilge Han zehirlenerek öldü. Ölümü Türk- ler arasında bîr felâket olarak kabul edil­di. Büyük törenle Koşo Çaydam’a kardeşi­nin yanına gömüldü. Yerine oğlu Ijen Han (734-741 ) geçti.

Bilge Han, Türk tarihinin sayılı şahsiyet- lerindendir. Türk birliğini sağlamak için bü­yük gayret ve fedakârlıklar göstermiştir. Bı­raktığı yazıtlardan birinde şu ölümsüz satır­lar vardır:

«Zengin ve müreffeh bir kavme han ol­madım; karnı aç, sırtı çıplak, fakir ve pe­rişan bir millete hükümdar oldum. Karde­şim Kültegin ve ik‘« şad ile sözleştik. Baba­mızın, amcamızın çalışmış oldukları yolda, milletin adı ve şanı silinmesin diye, – Türk ırkı için, gece uyumadan, gündüz oturma­dan, ölecek, bitecek derecede çalıştım»

Bilge Han’ın ölümünden sonra yerine ge­çen oğlu Ijen Kağan, babası adına bir anıt yaptırmış, üzerine Köktürk harfleriyle bir yazıt yazdırmıştır (Bk. Orhon Yazıtları).