İşaret Zamirleri
Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir.

Asıl işaret zamirleri “bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar” dır.

Türkçe'de en çok kullanılan diğer işaret zamirleri şunlardır: Bura, şura, ora, burası, şurası, orası, burada, şurada, orada, buradan, şuradan, oradan, burayı, şurayı, orayı, buralar, şuralar, oralar, öteki, beriki, karşıki...

Örnek:

Bu bana dedemden kaldı.

O dün kapıya bırakılmış.

Şunlar neden masanın üzerinde duruyor.

Şu senin değil mi?

Bunlar en sevdiğim kitaplarımdır.

Bunu kim yaptı?

Şunda ne var?

Benim kitabım o değil.

Bunlar size ait.

Şunlar da sizin olsun.

Onlar kime kaldı?

Ötekini bana ver.

Beriki sende kalsın.

Bura bana pek yabancı gelmedi.

Şura nasıl?

Ora daha iyi.

Burası da fena değil.

Şurası yakın sayılır.

Orası çok uzak.

Böylesi, insanı rahatsız eder.

Şöylesi de doğru olmaz ki.

Öylelerinden her zaman kaçarım.

* İyelik eki almazlar; diğer isim hâl eklerini alabilirler. Dolayısıyla isim tamlamalarında ancak tamlayan olabilirler.

bundaki, burada, onlarla, şundan, ötekiler...

bunun rengi, buranın havası, onların evi, ötekinin bahçesi...

İşaret zamirleri varlıkların mesafesini belirtmek için kullanılır.

Yakında olan için : bu

Biraz uzakta olan için : şu

En uzakta olan için : o işaret zamirleri kullanılır.

* İşaret zamirleri isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olabilir. Bunun adı / Kitabın şurası * “Böyle, şöyle, öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim, bazen sıfat, bazen zamir, bazen zarf görevi üstlenir.

O, her zaman böyledir. Böylesini hiç görmedim.

isim işaret z.

Böyle adamlar her zaman başarır. Bu böyle olmaz.

sıfat zarf

NOT : “o” ve “onlar” kelimeleri hem kişi zamiri, hem de işaret zamiridir. Bu kelimeler, insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri; insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir.

Ona telefon edeceğim. (Kişi zamiri)

Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri)


O, tatilde dayısının yanına gidecek.

Onlar, sınıfın en çalışkan öğrencileridir.

cümlelerindeki altı çizili zamirler insanların yerine kullanıldığından şahıs zamiri,



O, okula giderken cebinden düşmüş.

Onlar, bayatladığı için çöpe atılacak.

cümlelerindeki altı çizili zamirler, insan dışındaki nesneleri karşıladığı için işaret zamiridir.

Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir. Onu bana getir. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. Ayrıca “bu, şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz. Yazıyı bu yazdı. (İşaret Zamir)


“bu, şu, o, öteki, beriki, böylesi, şöylesi, öylesi” kelimeleri çeşitli görevlerde kullanılır:

bu: işaret zamiri → Bunu biliyor musun?

işaret sıfatı → Bu bilgiyi nereden aldın?

şu:işaret zamiri → Şunu görmüştüm.

işaret sıfatı → Şu eşyaları taşıyalım.

o: şahıs zamiri → O bu akşam geç gelecek.

işaret zamiri → O benim elmam.

işaret sıfatı → O elma benim.

Aşağıdaki kelimeler de hem işaret zamiri hem de sıfat olarak kullanılabilir.

Öteki Ötekini bana ver.

Öteki kitabı ver.

Beriki Beriki sende kalsın.

Beriki kaset sende kalsın

Böylesi Böylesi, insanı rahatsız eder.

Böylesi davranışlar.

Şöylesi Şöylesi de doğru olmaz ki.

Şöylesi bir tarzla yapmak.

Öylesi Öylesinden her zaman kaçarım.

Öylesi insanlardan.

Bu kelimelerin sıfat mı zamir mi olduklarını anlamak için şu soruları sorarız:
─İsmin yerini mi tutuyorlar, yoksa ismi niteliyor ya da belirtiyorlar mı?

─Zamirler ismin yerini tutar; sıfatlar isimle birlikte kullanılır.


─Tekilleri ve çoğulları var mı?

─Sıfatların çoğulları yoktur; zamirlerinse vardır.


─Hâl eklerini alıyorlar mı?

─Sıfatlar hâl ekleri almaz, zamirler alır.