III. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği

Madde 19 – Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.
Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabilir. Hakim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir.
Yakalanan veya tutuklanan kişilere, yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar herhalde yazılı ve bunun hemen mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal, toplu suçlarda en geç hakim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir.
Yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırksekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Kimse, bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz. Bu süreler olağanüstü hal ve savaş hallerinde uzatılabilir.
Kişinin yakalandığı veya tutuklandığı, yakınlarına derhal bildirilir.
Tutuklanan kişilerin, makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır. Serbest bırakılma ilgilinin yargılama süresince duruşmada hazır bulunmasını veya hükmün yerine getirilmesini sağlamak için bir güvenceye bağlanabilir. Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kısıtlanan kişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir.
Bu esaslar dışında bir işleme tâbi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir.
  • Herkes kişi hürriyetine ve güvenliğine sahiptir.
  • Ancak aşağıda sayılan haller dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.
    • Mahkemelerce verilmiş olan hürriyeti kısıtlayıcı cezalar ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi,
    • Mahkeme kararına veya kanunda öngörülen yükümlülüğe bağlı olarak ilgilinin tutuklanması veya yakalanması,
    • Küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen kararın yerine getirilmesi,
    • Toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu serseri veya hastalık yayabilecek kişinin kurumda tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirlenen usullere uygun alınan tedbirlerin yerine getirilmesi,
    • Usulüne aykırı olarak ülkeye girmek isteyen, giren ya da hakkında iade veya geri verme kararı verilen kişinin yakalanması veya tutuklanması.
  • Madde metninin üçüncü fıkrasında ayrıca tutuklama ve yakalama kararları da düzenlenmiştir.
  • Yakalama kararı için öncelikle hakim kararının gerekli olduğu kesin bir şekilde belirtilmiştir. Yakalama kararı verilmesi için aranan şartların bir kısmı Anayasa’da belirtilmiş ve kişi hürriyeti güvence altına alınmıştır. Buna göre;
    • Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti olan veya
    • Kaçmalarını, delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek amacıyla veya
    • Kanunda sayılan zorunlu hallerde tutuklama kararı hakim tarafından verilebilir.
  • Aynı fıkrada düzenlenen bir diğer hususta yakalama kararıdır. Hakim kararı olmadan yakalama yapmak yasaktır. Ancak aşağıdaki hallerde hakim kararı olmadan da yakalama yapılabilir;
    • Suçüstü hali,
    • Gecikmesinde sakınca bulunan haller.
  • Yakalanan veya tutuklanan kişilere iletilecek bilgiler, hakları ve bu sürenin en çok ne kadar devam edebileceği de aynı madde de düzenlenmiştir. Buna göre;
  • Yakalanan veya tutuklanan kişilere yakalama ve tutuklama sebepleri, iddialar herhalde yazılı ve bunun mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal, toplu işlenen suçlarda hakim karşısına çıkarılıncaya kadar bildirilir.
  • Yakalanan veya tutuklanan kişi, en yakın mahkemeye götürülme süresi hariç en geç 48 saat içinde, toplu suçlarda en geç 4 gün içinde hakim önüne çıkarılır. Bu süreleri geçtikten sonra kimse hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz.
  • Belirtilen süreler olağanüstü hallerde veya savaş hallerinde uzatılabilir.
  • Kişinin yakalandığı veya tutuklandığı yakınlarına derhal bildirilir.
  • Tutuklanan kişiler makul süre içinde yargılanmayı ve serbest bırakılmayı isteyebilir. Kişinin serbest bırakılması güvencelere bağlanabilir.
  • Hürriyeti kısıtlanan kişi her ne olursa olsun yargı yerine başvurma hakkına sahiptir.
  • Yukarıda sayılan esaslar dışında muameleye tabi tutulan kişilerin uğradıkları zararlar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devletçe karşılanır.