XIII. Hakların Aranması İle İlgili Hükümler

A. Hak Arama Hürriyeti

Madde 36 – Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.
  • Bir çok konuda karşımıza çıkan temel haklarımızdan olan adil yargılanma hakkı Anayasa’da güvence altına alınmıştır.
  • Herkes meşru araçları kullanarak yargı önünde davacı veya davalı olarak yer alabilir, adil yargılanma hakkına sahiptir.
  • Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.
B. Kanuni Hakim Güvencesi

Madde 37 – Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.
Bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz.
  • Yargılamanın temel ilkelerinden olan kanuni hakim güvencesi birinci fıkrada hüküm altına alınmıştır. Buna göre, kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.
  • Bir kimseyi tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılmasını gerektirecek yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz.
C. Suç ve Cezalara İlişkin Esaslar

Madde 38 – Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkumiyetinin sonuçları konusunda da yukarıdaki fıkra uygulanır.
Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.
Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.
Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez.
Ceza sorumluluğu şahsidir.
Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.
Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez.
İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla istisnalar getirilebilir.
Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez.
  • Suç ve cezalara ilişkin hususlar başlığı altında önemli evrensel ilkelere değinilmiş ve temel haklar güvence altına alınmıştır. Buna göre sırasıyla;
  • Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz.
  • Kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş cezadan daha ağır ceza verilemez.
  • Ceza ve güvenlik tedbirleri ancak kanunla konur.
  • Masumiyet Karinesi: Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.
  • Ceza sorumluluğu şahsidir.
  • Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayıcı beyanda bulunmaya, delil göstermeye zorlanamaz.
  • Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilmez. (2001)
  • Hiç kimse yalnız sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirmediği için özgürlüğünden alıkonulamaz. (2001)
  • Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez. (2004)
  • İdare kişi hürriyetini kısıtlayıcı müeyyideler uygulayamaz.
  • Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı ülkeye verilemez. (2004)