Ülseratif kolit, kalın bağırsağa zarar veren iltihabi bir sindirim sistemi hastalığıdır. Yineleyen ishale, kanlı ve sümüklü dışkılamaya, karın ağrısına, aşırı halsizlik hissine, iştah azalmasına ve kilo kaybına yol açabilir. Hastalık, zaman zaman alevlenmelerle, bazen ise sessiz dönemler şeklinde seyreder. Ülseratif kolit, her yaştan insanı etkileyebilir, ancak çoğunlukla 15-25 yaş arasında tanı konulur. Hastalığa, kadın ve erkekler arasında eşit oranda rastlanmaktadır. Hastalığın kesin bir tedavisi bulunmamakta, tedavi, belirtilere yol açan iltihaplanmayı azaltma amacı taşımaktadır. Sıklıkla tercih edilen tedavi yöntemi, ilaç tedavisi olup, daha az sayıdaki hastada cerrahi tedavi gereksinimi ortaya çıkabilmektedir.

Ülseratif kolit nedir?
Ülseratif kolit, sindirim sisteminde uzun süreli iltihaplanma ve ülserlere (yaralara) neden olan bir bağırsak hastalığıdır. Kalın bağırsak (kolon) ve rektumun iç yüzünü döşeyen mukozayı etkiler. Ülseratif kolit vücudu güçsüz düşüren hatta ölüme neden olan komplikasyonlara neden olabilir. Belirtiler genellikle zamanla gelişir ve hastalığın tutulum yeri ve şiddetine göre değişir.

Ülseratif kolit türleri
Ülseratif proktit: Bu tür ülseratif kolitin en hafif formudur. Enflamasyon anüse (rektum) en yakın bölgeyle sınırlıdır ve rektal kanama ile kendini gösterir.
Proktosigmoidit: Yalnızca kalın bağırsağın son kısmı (rektum ve sigmoid kolon) tutuludur. Belirtiler arasında kanlı ishal, karın krampları, ağrı ve tuvalete çıkma ihtiyacı hissedilmesine rağmen yapamama sayılabilir.
Sol taraflı kolit: İltihaplanma kalın bağırsağın dalağa kadar olan sol kısmına doğru uzanır. Kanlı ishal, kilo kaybı, abdominal kramp ve sol tarafta ağrı ile kendini gösterir.

Ülseratif kolitin beş temel türü vardır

Pankolit: Pankolit sıklıkla tüm kalın bağırsağı etkiler ve şiddetli olabilen kanlı ishal, karın krampları ve ağrı, yorgunluk ve önemli kilo kaybına neden olur.
Akut şiddetli ülseratif kolit: Bu nadir kolit şekli tüm kolonu etkiler ve şiddetli ağrı ve ishal, kanama, ateş ve yemek yiyememeye neden olur.

Ülseratif kolit nedenleri

Hastalığın kesin nedeni bilinmemektedir. Ülseratif kolitin, otoimmün bir hastalık olduğu düşünülmektedir. Otoimmün hastalıklarda vücudun savunma sistemi olan bağışıklık sistemi, sağlıklı dokulara saldırmaktadır. Bağışıklık sistemini bu şekilde davranmaya iten sebebin ne olduğu bilinmemekle birlikte, çoğu uzman bunun genetik ve çevresel etkenlerin ortak etkisi sonucunda ortaya çıktığını düşünmektedir.

Ülseratif kolit belirtileri

Yineleyen ishal, kanlı, mukuslu dışkıyla birlikte görülebilir.
Karın ağrısı
Halsizlik
Ateş
İştahsızlık ve kilo kaybı
Sık dışkılama ihtiyacı
Anemi (kansızlık)
Daha az sıklıkla ise

Eklem ağrısı
Gözde tahriş
Vücutta döküntüler görülebilir.
Sindirim sistemi dışında; gözün dış tabakasının iltihaplanması (Episklerit) veya göz merceğinin iltihaplanması (İritis), ciltte özellikle diz altlarındaki bölgelerde ağrılı şişlikler (Eritema nodosum) ve ayak bileğinin yakınında ülserler oluşabilir. Kalça ve omurga eklemlerinde hastalık olmasa bile ağrı olabilir. Karaciğer ve safra yollarında iltihap gelişebilir.

Ülseratif kolit teşhisi

Hekiminiz, şikayetlerinizi, sağlık öykünüzü sorduktan sonra sizi muayene edecektir. Gerekli görülmesi halinde şu test ve tetkikler istenebilir:

Kan testleri: Anemi (kansızlık) veya iltihap olup olmadığını anlamaya yarar.
Dışkı örneği testleri: Doktorun kolondaki başka bir enfeksiyonu veya paraziti ekarte etmesine yardımcı olabilir. Ayrıca dışkıda görülemeyen kanamaları da tespit edebilir.
Esnek sigmoidoskopi: Kolonun alt kısmına bakmak için rektum bölgesinden, ucunda ışık ve kamera olan esnek bir tüp yerleştirilir. Ayrıca bu işlem sırasında küçük bir aletle alt kolondan bir parça alınarak biyopsi yapılabilir.
Kolonoskopi: Esnek sigmoidoskopi ile aynı işlemdir, sadece kolonoskopide tüm kalın bağırsağa bakılır. İşlem sırasında hangi kısımların ülseratif kolitten etkilendiğini görmek için kolona mavi bir boya püskürtülebilir. Buna kromoendoskopi denir.

Ülseratif kolit tedavisi

Tedavinin seçimi hastalık aktivitesinin derecesine, hastalığın seyrine, nükslerin sıklığına, bağırsak dışındaki bulgulara, daha önce alınan ilaçlara, ilaçların yan etkisine ve hastanın tercihine göre yapılır. Tedavinin amacı belirtileri azaltmak ve remisyon olarak bilinen sessiz dönemi uzatmaktır.

Ülseratif kolit ilaçları

Ülseratif kolitte ilaçla tedavideki amaç kolon mukozasına yönelik inflamatuvar aktiviteyi engellemek / baskılamak ve hastalığı sessiz döneme sokmaktır. Hastalığın şiddetine göre tek veya birçok ilaç bir arada tercih edilebilir.

Kortikosteroidler: Akut ülseratif kolit hastalığının aktif döneminde kortikosteroid ilaçlar iltihapların azalmasını sağlayarak karın ağrısının giderilmesi, ateşin düşürülmesi, ishalin azalması ve iştahın düzelmesini sağlar. Kortikosteroidler çok etkili olmakla birlikte yüksek dozlarda ve uzun süreli kullanımlarda yüzde yuvarlaklaşma, iştah artışı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, mide ülseri, kas incelmesi, kemik erimesi ve ruhsal durumda değişiklikler gibi istenmeyen yan etkilere yol açmaktadır. Lokal etkili Budesonid Budenofalk ilaçlarının yan etkileri oldukça azdır.
Kortikosteroid lavman ve köpükler: Bu ilaçlar rektumdaki şikayetleri hafifletmek ya da geçirmek için kullanılır.

Ülseratif kolit ciddi tahribatlara neden olur

Sulfasalazin: İçeriğindeki sufapiridin nedeniyle bazı hastalarda ciltte döküntü, baş ağrısı, mide ağrıları, bulantı ve kansızlığa yol açabilir. Erkeklerde bazen sperm sayısını azatlığı için çocuk sahibi olmayı engeller. Ancak bu geçici bir durumdur. İlacın kesilmesinden 3 ay sonra normale döner. Çocuk sahibi olmadan önce doktorunuzla görüşmelisiniz ilacınızın dozunu azaltabilir veya değiştirebilir.
5-ASA grubu ilaçlar: Bu grup ilaçların yan etkisi daha düşüktür. Nadiren ishal, baş ağrısı ve deri döküntüleri görülebilir.
Azatioprin: Bağışıklık sistemini etkileyen azatioprin gibi ilaçlar uzun dönemde hastalığın aktifleşmesini engellemek için kullanılmaktadır. Yan etkilerinin gözlenmesi açısından ilaç düşük dozlarda başlanır; zaman içinde kademeli doz artışı sonucunda oluşabilecek yan etkiler gözlenir. Tedavi sırasında bulantı, grip benzeri yakınmalar, halsizlik, karın ağrısı, deri döküntüleri ve kansızlık gibi belirtiler çok az sayıda hastada görülebilir. Bu grup ilaçları kullanırken aralıklı olarak beyaz küre sayımı yapılmalıdır.
Antibiyotikler: Metronidazol ya da Siprofloksasin gibi antibiyotikler anüs (makat) çevresinde iltihaplanma, apse gibi durumların tedavisinde kullanılabilir.
Vitamin takviyeleri: Kansızlığı olan hastalarda demir, folik asit veya B12 vitamini gibi mineral ve vitamin desteğine ihtiyaç olabilir.