ÖRNEK UYGULAMA Tecrübi yönteme göre yapılacak bu örnekte işletmenin mal aldığı satıcı firmayla olan ticari olaylarının muhasebeleştirilmesi gerçekleştirilecektir. Buradaki mal hesabı ile ilgili yevmiye kayıtlarının açıklamaları, konunun başındaki mal hesaplarının tanıtımını yaparken verilen açıklamalar ile aynıdır. İşletmenin açılış bilançosu aşağıdaki gibidir: İstenilenler: 145.000 TL mal kredili olarak alınmıştır. Satın alınan malların taşıması için 5.000 TL masraf yapılmış ve firma kendi çekini vermiştir. 40.000 TL mal, satıcı firmaya iade edilmiş ve borçtan düşülmüştür. Satıcı dönem sonunda 10.000 TL iskonto yapmıştır. Dönem sonunda mal stoklarının değeri 60.000 TL’dir. İşlemlerdeki KDV oranı %18’dir. Önce 2009 yılı başında bir önceki yılın açılış bilançosundan faydalanarak hesapların açılış kaydı yapılacaktır. Bu açılış kaydında yer alan 153 Ticari Malların tutarı, hesabın 153.01 Dönem Başı Stoklarına aittir. Daha sonra diğer işlemlerin yevmiye kaydına geçilecektir. Yukarıdaki yevmiye kayıtlardan sonra Ticari Mallar hesabının defteri kebiri aşağıda verilmiştir. Yukarıda yer alan 153 Ticari Mallar hesabının borç bakiyesi olan 210.000 TL aynı zamanda genel geçici mizanda yer almaktadır. Yani, işletmenin dönem sonu yapacağı envanter çalışmaları sırasında hesaptaki tutar bir hesap dönemi boyunca işletmenin satmak için alınan ticari malların alış maliyetinin 210.000 TL olduğunu söylemektedir. Bu aşamada yapılması gereken deponun (ambarın) sayılmasıdır. Dönem sonunda yapılan bu sayım sonucu bulunan ticari malların parasal tutarı ise, satılamayan ve işletmenin elinde kalmış olan ticari malların maliyetini anlatır. Diğer bir deyişle bu kavram aslında dönem sonu stoktur. Satmak için alınanlardan satılamayanları çıkartımı sonucu bulanacak tutar ise, satılanların tutarı olacaktır. Bu satılanların tutarı ise, satılan ticari malların maliyetidir. Yapılan stok sayımı sonucu bulunan yani satılamayan ticari malların maliyetinin 60.000 TL olduğunu varsayarsak, aşağıda anlatılacak olan STMM formülünde dönem sonu stoklarının (DSS) değeri 60.000 TL olacaktır. Sonuç olarak sadece bu yöntemde kullanılan satılan ticari malların maliyeti (STMM) formülü aşağıda verilmiştir. STMM = (Dönem Başı Mal Stokları + Alışlar) - Dönem Sonu Stok Bu formüldeki STMM aslında çıkandır. Dönem Sonu Stok (DSS) ise kalandır. Dönem Başı Mal (DBS) Stokları + Alışlar ise gireni anlatır. Sonuç olarak bir stok hesabının defteri kebiri aşağıdaki gibidir. Formülde yer alan alışlar kavramında ise sorun vardır. Alış giderleri ile alış iade ve iskontosunun olmadığı bir ortamda buradaki Alışlar kavramı, işletmenin bütün hesap dönemi içinde almış olduğu ticari malların gerçek alışını anlatabilir. Fakat alış gideri ile alış iade ve iskontosunun olduğu bir ortamda buradaki alış kavramı, işletmenin bütün hesap dönemi içinde almış olduğu ticari malların gerçek alışını asla anlatmaz. Bu alışlar kavramının NET olması lazımdır. Bu sonuca ulaşabilmek içinde aşağıdaki formül oluşturulabilir. Net Alışlar = (Dönem içi Alışlar + Alış Giderleri) – (Alış İade + Alış İskonto) Bu formülden hareketle örneğimizdeki parasal tutarları bu formüle yazar ve STMM formülüne uygularsak aralıklı envanter alma yöntemine göre STMM’nin parasal tutarını bulabiliriz. Net Alışlar = ( 145.000 + 5.000) – (40.000 + 10.000) Net Alışlar = ( 150.000) – (50.000) Net Alışlar = 100.000 TL STMM = (Dönem Başı Mal Stokları + NET Alışlar) - Dönem Sonu Stok STMM = (110.000 + 100.000) – 60.000 STMM = (210.000) – 60.000 STMM = 150.000 TL Bulunan bu STMM tutarı yani 150.000 TL, 153 Ticari Mallar hesabından düşülerek mal hesabının dönem sonu stokların değeri kadar borç bakiye vermesi sağlanır. Bu aşamadan sonra yazılacak yevmiye kaydı aslında bir envanter işleminin yevmiye kaydıdır. Yevmiye maddesinin borç tarafını 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı oluştururken, alacaklı taraf 153 Ticari Mallar hesabıdır. Yazılan her yevmiye kaydından sonra o kayıttaki tutarların ilgili defteri kebir hesaplarına yazılması şarttır. Yukarıdaki yevmiye kayıtlardan sonra Ticari Mallar hesabının defteri kebiri aşağıda verilmiştir. 31.12.2009 tarihinde 153 Ticari Mallar hesabının borç bakiyesi 60.000 TL’dir. Şu andaki bu tutar da, işletmenin sayım sonucu bulanan tutarını yani, işletmenin dönem sonu stoklarının değerini vermektedir. Bu tutar, 2009 yılının kesin mizan, kapanış bilançosu ve kapanış kaydında yer alırken aynı zamanda 2010 yılının da açılış bilançosu ve açılış kaydında da olacaktır. 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı gelir tablosunun bir hesabıdır. Herhangi bir değişikliği tabi olmadan satılmak amacı ile alınan ticari mallar ve benzeri kalemlerin maliyetini gösteren hesaptır. Dönem sonunda gelir tablosu hesaplarından diğer gider hesapları ile birlikte 690 Dönem Kârı ve Zararı hesabına atılması gerekir. Uygulamalar 1. Ticari Mallar hesabının alt hesapları nelerdir? Bilgi veriniz. Çözüm: Dönem başı mal stokları, işletmenin ilk kuruluşunda veya açılış envanterinde yer alan mevcut mallarının maliyet bedeli ile ve 153 Ticari Mallar hesabının bir alt hesabı olan 153.01 Dönem Başı Mal Stokları hesabı adı altında takip edildiği hesaptır. Mal alışları, dönem içerisindeki mal alışları bu hesapta bir artış yarattığı için aktif bir hesap olan Ticari Mallar hesabının borç tarafına kaydedilir. Alış giderleri, alınan malla ilgili olarak fatura bedelinden ayrı olarak yapılan giderlerdir. Alış iadeleri, işletmenin aldığı malları belli bir süre sonra istenilen nitelikte olmamasından veya kusurlu olması gibi nedenlerden ötürü satıcısına iade etmesidir. Alış iskontoları, malın alışları sonucunda satıcıdan elde edilen fiyat indirimleridir. Satış Kayıtları 2. “Ticari mal”tanımı nedir? Çözüm: Satmak amacı ile satın alınan ve üzerinde herhangi bir işlem yapılmadan aynen satılacak olan varlıklara “ticari mal” denir.