Ticari Malların Satış Olayları

Bir ticari işletme, ticari malların alınması ve satılması üzerine kurulmuştur. Bu aşamada, önce her işletme tarafından yapılan satış olaylarının kayıtları ele alınacak, daha sonra da yöntem izah edilirken farklar detaylı bir şekilde anlatılacaktır. Aşağıda satış olaylarının sadece yevmiye kayıtları verilmiştir:

Satış Kaydı;



Yapılan satış işlemi sonucunda bir gelir doğmaktadır. Bu satış yurt içine yapılmış olmasından ötürü oluşan gelir, pasif karakterli 600 Yurtiçi Satışlar hesabında bir artış yaratacağından, hesap yazılan kayıtta alacaklı taraftadır.

600 Yurtiçi Satışlar hesabı gelir tablosuna ait bir gelir hesabıdır. İşletmelerin, yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan veya tahakkuk ettirilen toplam gelirleri bu hesapta izlenir. Satışlar gerçekleştiğinde veya ana faaliyet konusu çerçevesinde satış gelirleri tahakkuk ettiğinde, bu hesap ilgili hesapların borcu karşılığında bir gelir hesabında yaratılan artıştan ötürü alacaklı olur.

Görüleceği üzere mal ve hizmetlerin karşılığının tahsil edilememesi bu hesabın kullanılmasını etkilememektedir. Satışların bu hesapta yer almasında tahakkuk esası geçerlidir. Tahakkuk; gelirin kapsam ve tutar olarak kesinleşmesi, ona hukuken hak kazanılmış olmasını ifade eder.

Satış İade kaydı;



Satış sonrası, satılan ticari malların bozuk, defolu, çürük, kırık vb. nedenlerden ötürü alıcı firmanın işletmeye bu malları iade etmesi işlemi, satış iade kaydı ile sonuçlanır.

610 Satıştan İadeler hesabı gelir tablosuna ait bir gider hesabıdır. İşletmelerin sattıkları mallar, çeşitli nedenlerle bir süre sonra iade edilebilmektedir. İade edilen mallar tutarı işletme için artık bir satış niteliği taşımadığından, yapılan satışlar tutarından düşülmesi gerekir. Malı satın alan alıcılar tarafında işletmeye iade edilen tutarların izlendiği, bu gelir tablosu hesabının düzenleyici olmasından ötürü işlem sırasında hesap borçlandırılır.

İade edilen tutar aslında işletme için bir gider niteliğindedir. Çünkü, yapılan satıştan beklenen gelir azalacaktır. Bu geliri azaltmanın yolu gider yazmaktır. Kaldı ki, hem yurtiçi satışlar hem de satış iadeleri hesapları birer gelir tablosu hesabıdır. Gelir ve gider hesaplarının bulunduğu bu tabloda yurtiçi satışlar hesabı bir gelir, satış iadeleri hesabı da bir gider hesabı olarak yer almaktadırlar.

Satış iskontosunun kaydı;



Satış olayı olarak nitelendirdiğimiz muhasebe işleminin sonuncusu olan satış iskonto olayı, işletmenin alıcıya yapmış olduğu bir indirimdir. Yapılan iskonto da bir nevi gelirin paylaşımı niteliğinde veya elde edilecek gelirden fedakarlık niteliğindedir.

611 Satış İskontoları gelir tablosunda yer alan bir gider hesabıdır. Aktif karakterli bu hesapta yazılacak tutar kadar oluşacak artış, hesabın yazılan yevmiye kaydında borçlu tarafta yer almasını sağlayacaktır.

Satışla ilgili faturanın düzenlenip, satışın gerçekleşmesinden sonra yapılan her türlü kasa ve miktar iskontoları bu hesapta yer alır. Bunlardan kasa iskontosu, vadeli bir satıştan doğan alacağın vadesinden önce ödenmesi halinde gündeme gelmektedir. Miktar iskontosu ise alıcının belirli bir dönemde fazla mal satın almasından dolayı alıcıya bir indirim hakkı tanınmasıdır.

Bu tanımlamalardan da anlaşılacağı üzere, kasa iskontosu, mal veya hizmetlerin satılması anında fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen iskontoları kapsamamaktadır. Fatura düzenlenip, kredi olarak yapılan satışlardan dolayı vadesinden önce yapılacak ödemenin iskontosu, kasa iskontosudur. Ayrıca gerek kasa gerekse miktar iskontosu uygulamaları için düzenlenen faturalarda KDV de hesaplanmalıdır.

Uygulamada satış anında yapılan ve satış faturası üzerinde yer alan satış iskontoları da söz konusudur. Bu tür satışların faturaları muhasebe sistemine iskontolu tutar (safi tutar) üzerinden alındığından ayrıca iskonto hesaplarına kayıt yapılması gerekmez. Esasen Katma Değer Vergisi de, satışa konu olan mal veya hizmetin bedelinden iskonto düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanmaktadır.

Daha öncede belirtildiği gibi hem aralıklı, hem de aralıksız envanter yöntemleri arasındaki fark, satış olaylarının kaydından kaynaklanmaktadır. Yukarıda anlatılan satış olayları aslında her iki yöntemde de vardır. Satış olaylarındaki fark aralıksız envanter alma yönteminden kaynaklanmaktadır. Bu yöntemin satış olayları aşağıda anlatılmıştır: