Aralıksız Envanter Alma Yöntemi
İmalat numarası, seri numarası gibi çeşitli unsurlarla birbirinden ayrılabilen mamulleri satan işletmeler bu yöntemi kullanırlar. Bu yöntemin özü mal satılırken maliyetinin bilinmesidir. Bu yüzden satılan malın maliyeti kaydı satış işleminden hemen sonra yapılır. Ayrıca satış sonrası iade olunan malların kaydından sonra da, iade olunan mallarında maliyet kaydının yapılması şarttır.

Yöntemde kullanılan hesapların defteri kebir itibarı ile işleyişi şu şekildedir:





621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı gelir tablosunda yer alan bir gider hesabıdır. Bu hesap, herhangi bir değişikliğe tabi olmadan satılmak amacıyla satın alınan ticari malların, satılanlarının maliyetinin 153 Ticari Mallar hesabından yapılan aktarım ile oluşur. Bu arada 153 Ticari Mallar hesabının dönem sonundaki borç bakiyesi işletmenin dönem sonu stoklarını verir.

Aralıksız envanter alma yönteminde mal satılırken maliyet bedelinin bilinmesi gerekir. Hem satılırken hem de herhangi bir satış iade sırasında iade edilenlerin de alış maliyetinin bilinmesi şarttır. Yöntemin satış kaydı aşağıdadır:



Satış işleminden sonra, satılan ticari malların kaça alındığını anlatan STMM kaydının hemen yapılması sonucunda, ticari mallar hesabından satılan ticari malların alış maliyeti ile çıkışı yapılır.

Yapılan satıştan kâr veya zararın belirlenebilmesi için de, satışa konu olan ticari malın elde etme maliyetinin bilinip ilgili hesaba yazılması gerekir. Böylece, bu STMM kaydı ile 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı dönem içinde çalışmış olur. Elde etme maliyetini gösteren veya satılanların kaça alındığını anlatan 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı aktif karakterli bir gider hesabıdır. Bu 621 no’lu hesaba yazılacak tutar, elde edilen gelirden (600 Yurtiçi Satışlar) düşüldüğü vakit aradaki fark sadece alıp satma arasında oluşacak kârı veya zararı belirleyecektir.

153 Ticari Mallar hesabından satılanların alış maliyeti ile çıkışı sonucunda, bu hesabın bakiyesi o an için satılamayan depodaki ticari mal mevcudunu vermiş olacaktır. Bu durum genel geçici mizanda yer alıyorsa, 153 Ticari mallar hesabının bakiyesi için dönem sonu stok kavramı da kullanılabilir.

Bu yöntemdeki ikinci olay ise, satış sonrası satılan ticari malların bozuk, defolu, çürük, kırık vb. nedenlerden ötürü alıcı firmanın işletmeye bu malları iade etmesidir. Satış iade kaydından hemen sonra da iade edilenlerin yönteme göre alış maliyetleri bilindiğinden iadenin alış maliyetiyle kaydı gerekir. Bu kayıtlar aşağıda verilmiştir:



Satış iade sonrası yapılacak kayıt aralıksız envanter alma yönteminin özelliğinden kaynaklanmaktadır. Satış iade sonucu gelen ticari malların da, bozuk, kırık, çürük, defolu da olsa önce bir depoya alınması gerekmektedir. Depoya geri gelen bu malların alış maliyeti ile kaydı sonucunda 153 Ticari mallar hesabında bir artış olacağından hesap borçlu konumda olacaktır. Diğer bir deyişle, satış iadenin maliyet kaydı 153 Ticari Mallar hesabını arttıran olaylardan biridir.

Alış ile satış arasında oluşan kâr veya zararın hesaplanabilmesi için geri gelen bu malların da alış maliyeti ile 621 nolu hesaptan çıkarılması gerekir. Bir an için satılan bütün ticari malların geri geldiği kabul edersek, yapılacak satış iadesi kaydı ile gelir ve gider dengesi eşitleneceğinden, 621 nolu hesabının da bakiyesinin sıfırlanması gerekir. Bu sıfırlanma içinde geri gelen malların alış maliyeti kadar hesaptan çıkış yapılması şarttır. Bir nevi 621 nolu hesabın düzeltilmesi olarak da yorumlayabileceğimiz bu işlem, aslında satış sonrası yapılan STMM kaydının tam tersi kayıttır.

Bilinmesi gereken son işlem ise satış iskontosu olayıdır. Bu satış iskontosu diğer satış olayları ile birlikte yöntemde olmakla beraber, bu olayın maliyete dolayısı ile STMM hesabına bir etkisi yoktur. Bu olay daha çok, gelirin azalmasından ötürü, işletmenin satışla ilgili olarak kârlılığını veya zararını etkiler.