Ateş lalesi, Gloriosa superba
Sarmaşık tarzı gelişen, yaprakları da çiçekleri de güzel, yazın aktif, kışın yumruları toprak altında uyuyan, şiddetli rüzgara, tuzlu topraklara ve saksıda yetiştirmeye son derece uyumlu bir bahçe bitkisidir.
Özellikleri
Ateş lalesinin bildiğimiz lale ile hiçbir yakınlığı yoktur. Vargit çiçeği ile aynı familyadandır (Colchicaceae, Acıçiğdemgiller) ama gelişim tarzı çok farklıdır. Ana vatanı esasen Afrika’nın güneyi olmakla beraber kuzeye doğru ve doğuya doğru Hindistan civarlarına kadar tropikal ve subtropikal bölgelere yayılmıştır.
Gloriosa superba yaprakları parlak koyu yeşil ve gayet dekoratiftir (yaz sonuna kadar). Yaz ayları boyunca açtığı çiçekleri sarı-kırmızı karışıktır. Muhteşem güzel görünür. Alev alev bir görüntüyü hatırlatır. Dalları uzarken her yaprak dibinde asmalarda olduğu gibi iplik benzeri tutmaçlar çıkar. Bunlarla diğer bitkilere ya da yanına batırılmış destek değneklerine tutunarak yukarı uzar. Yoksa dallar 30cm’yi geçince artık tek başlarına dik duramazlar. Dallar 1,5m – 4m kadar uzar. Organik besleyiciliği yüksek topraklarda hiç susuzluk sıkıntısı çekmezse biraz daha fazla uzayabilir.
Zehirlidir. Gloriosa superba tepeden tırnağa her yeri zehirli olan bir bitkidir. En yoğun zehirlilik yumrularındadır. Yenmesi durumunda çok acı sonuçları olabilir.
Ateş lalesi Gloriosa superba sıcak aylarda aktiftir. Soğanlı değil yumrulu bir bitkidir. Yaz sonunda tohumlarını olgunlaştırıp kötüleşmeye başlar. Sonbahar aylarında toprak dışı kısımları tamamıyla kurur. Toprak altındaki yumruları ilkbaharda havalar iyice ısınınca (yaza doğru) daha güçlü bir şekilde yeniden sürgünler uzatır. Bir yumrunun vereceği sürgün dal sayısı 1 ila 6 arasında değişir. Her yıl bir önceki yıla göre daha fazla dallanır ve daha fazla çiçeklenir.
Kış soğuklarına en fazla -10C dereceye kadar dayanır. Yurdumuzda tüm deniz etkisindeki yerlerde uzun ömürlü ve çok uyumlu bir bahçe bitkisidir. Karasal iklimde veya denize yakın olduğu halde yükseltisi fazla yerlerde eğer kışın don olayları -10C dereceyi geçmiyorsa oralarda da sorunsuz gelişir. Kış aylarında toprak yüzeyini kuru yapraklarla örtülü tutmalısınız.
Yetiştirilmesi, bakımı
Gloriosa superba güneş isteğinde sorunsuzdur. Tam gün şiddetli güneş, yarı güneş, gölge, fark etmez.
Tuzlu topraklara uyumluluğu tam olan Gloriosa superba (ateş lalesi) denize çok yakın bahçelerde ve plaj çiçeklik bahçelerinde sorunsuz gelişir. Aynı sebepten dolayı gübrelerden de zarar görmez ama ateş lalesine genelde gübre tavsiye edilmiyor. Çünkü besleyiciliği iyi olan topraklarda gereğinden çok fazla dallanma-yapraklanma gösterir ve çiçeklerinin güzelliği onca karmaşada pek güzel ortaya çıkmaz. Yani Gloriosa superba tuzlu topraklara uyumlu olduğu kadar besleyici yönünden fakir topraklara da uyumludur. Zayıf toprak güzelce çiçeklenmesine ve yapraklanmasına engel olmaz ama fazla kısa boylu ve az çiçekli kalabilir. Orta bir yol tutturmak için orta verimlilikte bir toprak daha iyidir.
İlkbahar ve yaz boyunca sıradan bir bitki gibi sulayabilirsiniz. Kış aylarında ıslanan, çamur hale gelen topraklarda yumrularının çürüme ihtimal düşük olsa da yok değildir. Eğer bahçeye dikecekseniz önceden toprağı işlemelisiniz: Dere kumu, ponza taşı ve kompost çürüntüler ile toprağı harmanlayıp süzeklik sağlayın.
Saksıda Gloriosa superba yetiştirmede ise eşit ölçülerde birbirleriyle harmanlanmış torf toprak ve doğal arazi toprağı tavsiye ederim. Yazın şiddetli sıcak olmayan bölgelerde tek başına torf toprak kullanılabilir. Gübre filan istemez. Sadece her kış sonunda sökün, yumruları yeni hazırladığınız toprağa yeniden dikin. Hatta toprak değiştirmeyi iki-üç yılda bir yapabilirsiniz. Topraktan sökerken çok dikkatli olun. Yumruları kolayca kırılabiliyor. Bu ise hiç iyi olmaz. Daima 30cm X 30cm ebatlarında saksıda yetiştirin. Saksıda olunca kışın don olaylarından korumak gerekebilir. Sonbaharda dalları kuruyunca dışarısı kadar şiddetli soğuk olmayan ama yine de bir hayli soğuk olan kapalı bir yerde saksıyı kış boyunca kuru halde koruyun.
Çoğaltılması
Ateş lalesi Gloriosa superba hem tohumlarıyla hem yumrularının ayrılmasıyla çoğaltılabilir.
Tohumlar ilkbahar başında değil, ilkbahar ortasında, fazla geç kalmadan ekilmelidir. 20C – 25C dereceler arası sıcakta tohumlar çimlenir. Tohumdan gelişmiş fidelerin çiçek açma olgunluğuna gelmesi 3-4 yılı bulur.
Yumrular sadece 4 yılda bir kış sonunda ayrılmalıdır. Kökten ayrılmış bir Gloriosa superba ateş lalesi yumrusu ilk yılında iyi bir performans göstermeyebilir. Sonraki yıl daha iyi gelişir. Her yıl gözle görülür bir şekilde gücüne güç katar.
Özellikleri
Ateş lalesinin bildiğimiz lale ile hiçbir yakınlığı yoktur. Vargit çiçeği ile aynı familyadandır (Colchicaceae, Acıçiğdemgiller) ama gelişim tarzı çok farklıdır. Ana vatanı esasen Afrika’nın güneyi olmakla beraber kuzeye doğru ve doğuya doğru Hindistan civarlarına kadar tropikal ve subtropikal bölgelere yayılmıştır.
Gloriosa superba yaprakları parlak koyu yeşil ve gayet dekoratiftir (yaz sonuna kadar). Yaz ayları boyunca açtığı çiçekleri sarı-kırmızı karışıktır. Muhteşem güzel görünür. Alev alev bir görüntüyü hatırlatır. Dalları uzarken her yaprak dibinde asmalarda olduğu gibi iplik benzeri tutmaçlar çıkar. Bunlarla diğer bitkilere ya da yanına batırılmış destek değneklerine tutunarak yukarı uzar. Yoksa dallar 30cm’yi geçince artık tek başlarına dik duramazlar. Dallar 1,5m – 4m kadar uzar. Organik besleyiciliği yüksek topraklarda hiç susuzluk sıkıntısı çekmezse biraz daha fazla uzayabilir.
Zehirlidir. Gloriosa superba tepeden tırnağa her yeri zehirli olan bir bitkidir. En yoğun zehirlilik yumrularındadır. Yenmesi durumunda çok acı sonuçları olabilir.
Ateş lalesi Gloriosa superba sıcak aylarda aktiftir. Soğanlı değil yumrulu bir bitkidir. Yaz sonunda tohumlarını olgunlaştırıp kötüleşmeye başlar. Sonbahar aylarında toprak dışı kısımları tamamıyla kurur. Toprak altındaki yumruları ilkbaharda havalar iyice ısınınca (yaza doğru) daha güçlü bir şekilde yeniden sürgünler uzatır. Bir yumrunun vereceği sürgün dal sayısı 1 ila 6 arasında değişir. Her yıl bir önceki yıla göre daha fazla dallanır ve daha fazla çiçeklenir.
Kış soğuklarına en fazla -10C dereceye kadar dayanır. Yurdumuzda tüm deniz etkisindeki yerlerde uzun ömürlü ve çok uyumlu bir bahçe bitkisidir. Karasal iklimde veya denize yakın olduğu halde yükseltisi fazla yerlerde eğer kışın don olayları -10C dereceyi geçmiyorsa oralarda da sorunsuz gelişir. Kış aylarında toprak yüzeyini kuru yapraklarla örtülü tutmalısınız.
Yetiştirilmesi, bakımı
Gloriosa superba güneş isteğinde sorunsuzdur. Tam gün şiddetli güneş, yarı güneş, gölge, fark etmez.
Tuzlu topraklara uyumluluğu tam olan Gloriosa superba (ateş lalesi) denize çok yakın bahçelerde ve plaj çiçeklik bahçelerinde sorunsuz gelişir. Aynı sebepten dolayı gübrelerden de zarar görmez ama ateş lalesine genelde gübre tavsiye edilmiyor. Çünkü besleyiciliği iyi olan topraklarda gereğinden çok fazla dallanma-yapraklanma gösterir ve çiçeklerinin güzelliği onca karmaşada pek güzel ortaya çıkmaz. Yani Gloriosa superba tuzlu topraklara uyumlu olduğu kadar besleyici yönünden fakir topraklara da uyumludur. Zayıf toprak güzelce çiçeklenmesine ve yapraklanmasına engel olmaz ama fazla kısa boylu ve az çiçekli kalabilir. Orta bir yol tutturmak için orta verimlilikte bir toprak daha iyidir.
İlkbahar ve yaz boyunca sıradan bir bitki gibi sulayabilirsiniz. Kış aylarında ıslanan, çamur hale gelen topraklarda yumrularının çürüme ihtimal düşük olsa da yok değildir. Eğer bahçeye dikecekseniz önceden toprağı işlemelisiniz: Dere kumu, ponza taşı ve kompost çürüntüler ile toprağı harmanlayıp süzeklik sağlayın.
Saksıda Gloriosa superba yetiştirmede ise eşit ölçülerde birbirleriyle harmanlanmış torf toprak ve doğal arazi toprağı tavsiye ederim. Yazın şiddetli sıcak olmayan bölgelerde tek başına torf toprak kullanılabilir. Gübre filan istemez. Sadece her kış sonunda sökün, yumruları yeni hazırladığınız toprağa yeniden dikin. Hatta toprak değiştirmeyi iki-üç yılda bir yapabilirsiniz. Topraktan sökerken çok dikkatli olun. Yumruları kolayca kırılabiliyor. Bu ise hiç iyi olmaz. Daima 30cm X 30cm ebatlarında saksıda yetiştirin. Saksıda olunca kışın don olaylarından korumak gerekebilir. Sonbaharda dalları kuruyunca dışarısı kadar şiddetli soğuk olmayan ama yine de bir hayli soğuk olan kapalı bir yerde saksıyı kış boyunca kuru halde koruyun.
Çoğaltılması
Ateş lalesi Gloriosa superba hem tohumlarıyla hem yumrularının ayrılmasıyla çoğaltılabilir.
Tohumlar ilkbahar başında değil, ilkbahar ortasında, fazla geç kalmadan ekilmelidir. 20C – 25C dereceler arası sıcakta tohumlar çimlenir. Tohumdan gelişmiş fidelerin çiçek açma olgunluğuna gelmesi 3-4 yılı bulur.
Yumrular sadece 4 yılda bir kış sonunda ayrılmalıdır. Kökten ayrılmış bir Gloriosa superba ateş lalesi yumrusu ilk yılında iyi bir performans göstermeyebilir. Sonraki yıl daha iyi gelişir. Her yıl gözle görülür bir şekilde gücüne güç katar.
Normal
