Biyom, aynı çevre koşulları içinde, benzer yaşam biçimleri gösteren büyük bir hayvan ve bitki topluluğunu barındıran en geniş ekolojik birim. Her biyom çeşitli karma toplulukları ve bu toplulukların gelişme evrelerini kapsar. Otlak, tropik yağmur ormanı ya da savan gibi egemen bitki örtüsünün adıyla anılan biyomların, değişik coğrafi bölgelere dağılmış benzer örnekleri bir biyom tipini oluşturur; örneğin ılıman kuşak yaprak döken orman biyom tipi, Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki yaprak döken orman biyomlarını kapsar.

FARKLI BİYOMLAR
Bir biyomu öbüründen ayıran temel etki iklimdir. Sözgelimi, bir tropikal yağmur ormanının iklimi, iğne yapraklı ormanların ikliminden çarpıcı bir biçimde farklıdır. Tropikal yağmur ormanında bol su bulunur; günlük 13,9 °C - 29,4 °C'lik sıcaklık, bitki gelişmesi için aşağı yukarı kusursuz bir ortam yaratır. İğne yapraklı orman, tipik olarak yazın kuraklığa, kışın da çok soğuk havaya daha iyi dayanır. Aynı biçimde hayvan topluluğu da biyomdan biyoma değişir. Her biyomun bitki ve hayvan toplulukları, o biyoma uyarlanmışlardır. Sözgelimi kuzey tundralarında, yılın önemli bir bölümünde çok soğuk bir iklim egemendir; bitki gelişme dönemi de serin ve kurak geçer. Bununla birlikte gerek bitki topluluğu, gerek hayvan topluluğu, bu sert koşullara uyum sağlamışlardır. Kuzey kutup bölgesinin ağaçsız tundra bitki örtüsü, çokyıllık bitkilerden oluşur. Bitkilerin alçak boylu olması, sert, dondurucu rüzgarlara karşı geliştirilmiş bir uyumdur; böylece nem, besin azlığı, vb. öbür olumsuz koşullara, yüksek boylu bitkilerden daha iyi dayanırlar.

BENZER BİYOMLAR
Benzer biyomlar, çoğunlukla aynı enlemlerde bulunurlar. Bu durum tundrada ve tayga adı verilen iğne yapraklı kuzey ormanlarında açıkça görünür. Enlem benzerliklerinin yanı sıra, yükseklik benzerlikleri de biyomun oluşumunu etkiler. Yüksek bir dağın doruğuna doğru çıkıldıkça, sıcaklık düşer, hava soğur; kışlar daha uzun ve sert geçer (ekvator yakınlarındaki yüksek dağların dorukları bile karlarla kaplıdır). Bu yüzden, aynı dağda birkaç farklı iklim ve bitki örtüsü kuşağı gözlenir.

KARA VE SU BİYOMLARI
Biyomlar kara ve su biyomları olmak üzere ikiye ayrılır. Kara biyomları; tundralar, taygalar(kozalaklı ağaç), yapraklarını döken ve dökmeyen ormanlar, ılıman bölge ormanları, koruluk ve çalılıklar, çöller, tropikal ormanlar ve çalılıklar, stepler-savanlar, çayırlıklardır. Su biyomları ise; tuzlu su ve tatlı su biyomları olmak üzere iki bölümde incelenir. Tatlı su biyomları da akarsular, haliçler ve göllerdir.


A. KARASAL BİYOMLAR
  1. TROPİKAL YAĞMUR ORMANLARI BİYOMU

    Yayılım Alanı
    0-10° Kuzey ve Güney enlemleri arasında kalan Amazon ve Kongo havzaları ile Okyanusya adalarında görülmektedir.

    İklim Koşulları
    Ekvatoral iklim kuşağında sıcaklık ortalaması 25 C°‘nin üzerindedir. Günlük ve yıllık sıcaklık farklılıkları oldukça düşüktür. Yıllık yağış miktarı 2000 mm’den fazladır. Hemen her gün şiddetli yağmurların görüldüğü bu bölgelerde, sıcaklık değerlerinin de yüksek olması, Dünyanın canlı çeşitliliği bakımından en zengin biyomu olmasına yol açmıştır.

    Bitki Örtüsü
    Dev boyutlu ağaçlar ile uzunluğu kilometrelerce olan orman altı sarmaşıklarının yanı sıra, çeşitli boy ve tiplerde yoğun bir bitki topluluğuna ev sahipliği yapmaktadır. Tropikal ormanlar yıl boyu yeşil kalmaktadır.

    Hayvan Türleri
    Fil, şempanze, orangutan, antilop, leopar, çeşitli yılan türleri ve çok sayıda sürüngenden oluşmaktadır.

  2. SAVAN BİYOMU

    Yayılım Alanı
    Her iki yarımkürede de 10-30° enlemleri arasında görülmektedir. Özellikle Brezilya, Hindistan ve Güney Afrika’da görülen bir biyomdur.

    İklim Koşulları
    Dev boyutlu ağaçlar ile uzunluğu kilometrelerce olan orman altı sarmaşıklarının yanı sıra, çeşitli boy ve tiplerde yoğun bir bitki topluluğuna ev sahipliği yapmaktadır. Tropikal ormanlar yıl boyu yeşil kalmaktadır. Yazı bol yağışlı, kışları ise kurak geçen, sıcaklık değerlerinin yüksek olduğu bir biyomdur. Yağış miktarı 1000 mm’den fazladır. Sıcaklık 20 C’nin altına düşmez.

    Bitki Örtüsü
    Tropikal ormanlar ile çöller arasındaki bölgede yer alan, yaz yağışlarına bağlı olarak ortaya çıkan uzun boylu ot topluluklarına savan adı verilmektedir. Savanların içinde yer yer ağaç topluluklarına rastlanmaktadır. Örneğin, savan bölgelerinden geçen akarsu boylarında görülen ormanlara park ve galeri ormanları adı verilmektedir.

    Hayvan Türleri
    Savanlar çok geniş bir memeli topluluğuna ev sahipliği yapmaktadır. Zebra, zürafa, babun, aslan, çita, bizon, deve kuşu ve timsah gibi türler bu kuşakta yaşamaktadır.

  3. SICAK ÇÖL BİYOMU

    Yayılım Alanı
    Sıcak çöller iki gruba ayrılmaktadır. Bunlardan ilki dönenceler çevresinde görülen sürekli yüksek basınç kuşaklarında ortaya çıkan çöllerdir. Büyük Sahra, Atakama, Nabib, Büyük Avustralya ve Arap çölleri bu tip çöllerdendir. Diğer çöller ise karaların deniz etkisinden uzak iç kesimlerinde görülmektedir. Bunların en tipik örneği Gobi ve Taklamakan çölleridir.

    İklim Koşulları
    Yıllık yağış miktarı 200 mm’den az olan alanlar çöl olarak adlandırılmaktadır. Buralarda günlük ve yıllık sıcaklık farklılıkları oldukça yüksektir. Gün içinde sıcaklık anormal olarak yükseldiğinden buharlaşma çok şiddetlidir.

    Bitki Örtüsü
    Çöl bölgelerinde bitki yaşaması için gerekli ortam koşulları yoktur. Ancak Kuzey Amerika’daki çöllere özgü kaktüs türü bitkilere rastlanabilmektedir.

    Hayvan Türleri
    Deve, çöl tilkisi, yer sincabı, fare türleri ve bazı böcekler çöllerde yaşayabilmektedir.

  4. ILIMAN YAPRAK DÖKEN ORMANLAR BİYOMU

    Yayılım Alanı
    Yaprağını döken ormanların yayılım alanı oldukça geniştir. Hem ılıman okyanusal iklim bölgelerinde hem de muson iklim kuşağında görülmektedirler. Muson Asyasının (Çin, Hindistan ve Japonya) ormanları genellikle az sayıda bitki türünün yoğun olarak görüldüğü yerlerdir. Orta kuşak yaprak döken ormanları ise yükseltinin az olduğu yerlerde görülmektedir.

    İklim Koşulları
    Yağış ve sıcaklık değerlerinin orman oluşumuna elverişli olduğu yerlerde görülen bu biyom, yağışın 800 mm’den fazla sıcaklığın genelde sıfırın altına inmediği bölgelerde görülebilmektedir.

    Bitki Örtüsü
    Sonbaharda sıcaklık değerlerinin düşmesine bağlı olarak yaprağını döken ağaçlar ve bu ağaçların altında yaşayan zengin orman altı florası bu biyomun karakteristik bitkilerini oluşturmaktadır.

    Hayvan Türleri
    Kartal, ayı, sincap, kurt, tilki, fare, geyik, çakal, köstebek, kurbağa ve timsah.

  5. ILIMAN ÇAYIRLAR BİYOMU

    Yayılım Alanı
    İklim koşullarının uygun olduğu yerlerde, genellikle de 20-60° enlemleri arasında karaların iç kesimlerinde görülmektedirler.

    İklim Koşulları
    Yağış miktarının 200-600 mm arasında değiştiği, kış aylarında sıcaklığın zaman zaman sıfırın altına düştüğü koşullarda ortaya çıkmaktadırlar. Bu biyomun görüldüğü yerlerde yağış rejimi genellikle düzensizdir. En fazla yağış ilkbahar ve yaz aylarında görülmektedir.

    Bitki Örtüsü
    Step, çayır ve preriler genellikle benzer türlerden oluşmaktadır. Step ve preriler genellikle yarım metreyi geçmeyen kısa ot topluluklarıdır. Yaz yağışlarının fazla olduğu yüksek yerlerde ise daha uzun ve gür otlaklar yer alır. Bunlara çayır adı verilmektedir.

    Hayvan Türleri
    Lama, bizon, antilop, zebra, zürafa, fil ve bufalo.

  6. ÇALI BİYOMU

    Yayılım Alanı
    Farklı iklim bölgelerinde gruplar halinde görülseler de en tipik şekilde 30-40° enlemlerinde Akdeniz iklim kuşağında görülmektedirler.

    İklim Koşulları
    Yaz aylarının sıcak ve kurak kış aylarının ılık ve yağışlı geçtiği bölgelerde görülmektedirler. Bu alanlarda yaz kuraklıkları şiddetli, kış yağışları fazladır.

    Bitki Örtüsü
    Ana bitki örtüsünü oluşturan orman ağaçlarının ortadan kalkmasıyla bodur çalı ve ağaççıklar ortaya çıkmıştır. Bunlar Akdeniz kuşağında maki, Amerika’da şaparol olarak adlandırılırlar.

    Hayvan Türleri
    Çakal, yabani koyun, keçi, tavşan, kurt, çalıkuşu, tilki, puma ve kokarca.

  7. İĞNE YAPRAKLI ORMAN BİYOMU

    Yayılım Alanı
    Sıcaklık değerlerinin geniş yapraklı ağaçların yaşamasına izin vermediği yüksek kesimler ile sert karasal iklim koşullarının yaşandığı Kanada, Sibirya ve İskandinavya gibi alanlarda görülmektedir.

    İklim Koşulları
    Yağış miktarı genellikle 600 mm’den yüksek, sıcaklık ortalaması 6° C’den daha fazla olan yerlerde görülen bitki topluluğudur. Yer yer daha düşük sıcaklık değerlerinin bulunduğu yerlerde de görülebilmektedir. Orta kuşakta özellikle yüksek kesimlerde görülmektedir.

    Bitki Örtüsü
    Tayga ormanları olarak adlandırılan bu bitkiler genellikle sağlam gövdeli ve soğuğa karşı dayanıklıdır. Soğuğa karşı dayanıklı olmaları nedeniyle boreal (soğuk bölge) ormanları olarak da adlandırılırlar.

    Hayvan Türleri
    Samur, vizon, vaşak, kunduz, geyik, ayı, tilki, kartal, kurt, baykuş, su samuru.

  8. TUNDRA BİYOMU

    Yayılım Alanı
    Genellikle kuzey yarımkürede 60-70j enlemleri arasında görülmektedirler. Kanada, İskandinavya ve Sibirya’nın kuzeyi en belirgin biçimde görüldükleri bölgelerdir.

    İklim Koşulları
    Yıl boyunca toprağın donmuş halde olduğu tundra kuşağında yaz aylarında sıcaklık sıfırın üzerine çıkmaktadır. Yağış miktarı genellikle 250 mm’den daha azdır.

    Bitki Örtüsü
    Yaz aylarında ortaya çıkan bataklık alanlarda çok kısa ot toplulukları görülür. Bu ot toplulukları tundra olarak adlandırılmaktadır. Tundralar çok kısa otlar ile yosun ve likenlerden oluşmaktadır.

    Hayvan Türleri
    Kutup tilkisi, ren geyiği, impala, misk öküzü, boz ayı, karibu, palyaço ördek ve bazı kuş türleri. Sıcaklık daima sıfırın altındadır. Tümüyle buzullarla kaplı olan bu bölgede gece gündüz süreleri oldukça uzundur. Bu nedenle daimi olarak yaşayan canlılar görülmez. Yalnızca yaz aylarında bölgede bulunan fok, kutup ayısı ve penguen gibi canlılar ile bazı kuş ve balık türleri eriyen buzulların kenarına yerleşmektedir.

  9. DAĞ BİYOMU
    Sıcaklık ve yağış koşullarının yükseldikçe değişmesine bağlı olarak belirli bir yükseltiden itibaren ağaç türü bitkiler görülmez. Bu sınıra orman üst sının, adı verilmektedir. Orman üst sınırının üzerinde genellikle kısa boylu otlar görülür. Daha yüksek yerlerde ise bitkiler de ortadan kalkmaktadır. Bu sınır ise bitki üst sınırı olarak adlandırılmaktadır. Dağlık alanlar iç içe geçmiş ve yükseltiye bağlı olarak sıralanmış bitki topluluklarından oluşmaktadır. Yüksek dağlık alanlarda dağ keçisi, kartal, Tibet öküzü (yak), kar tavşanı ve yırtıcı hayvanlar görülmektedir.

B. SU BİYOMLARI
  1. DENİZ BİYOMLARI
    Dünyayı genel anlamda çepeçevre kuşatan okyanus ve denizlerde var olan biyomdur. Çok zengin ve değişken bir canlı topluluğuna ev sahipliği yapan denizler canlı yaşamının ve besin zincirinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Denizlerde bitkisel planktonlar, hayvansal planktonlar, balık türleri, memelilerden yunus ve balinalar, denizyıldızı ve denizanası gibi çok zengin bir canlı topluluğu barınmaktadır.

  2. TATLI SU BİYOMLARI
    Akarsu ve göl biyomları olarak ayırt edilmektedirler. Genellikle canlı çeşitliliği sınırlıdır. Saz, kamış, nilüfer gibi bitkiler ile balık, kurbağa ve böcekler görülmektedir.