Alaca Kilicgaga Nasil Bir Canlidir?

Familya: Recurvirostridae

Takim: Charadriiformes

Boyutlari: Uzunluk, 42-45 cm; kanat acikligi, 77-79 cm; agirligi, 224-397 g

Fiziksel ozellikleri: Ince, yukariya kivrik gagali; bas, boyun ve sirtindan asagiya dogru dolanan siyah seritli, parlak beyaz tuylu; dinlenme halinde yakin paralel cizgiler gosteren kanatlarinin uzerinde uc yama; uzun mavimsi gri bacaklar.
Aliskanliklari: Sig su icinde yurur, yiyecek yakalamak icin gagasini saga sola dolastirir.

Yasam cizgisi: Otla kapli yuva; genellikle 3-4 yumurta; kulucka suresi 23-25 gun; yavrular 35-42 gun sonra ucar. Yilda bir defa yavru verir.

Sesi: Kisa “klut” ve benzer cagrilar.



Beslenme tarzi: Suda yasayan omurgasizlar ozellikle kabuklular; yavrular boceklere ihtiyac duyar.

Yasam alani: Lagunlar, goller, halicler ve denize acilan nehir agizlari.

Yeryuzunde Dagilimi: Avrupa. Orta Asya ve Guney Afrika; ayrica Kuzey ve Orta Afrika, Iran korfezi, Kuzeybati Hindistan ve Guney Cin. Turun Durumu: Asya’daki yasam alanlarinda bazi tehditler olmasina ragmen yaygin ve kuresel olarak tehdit altinda degildir. Ince, zarif ve sIk alaca kilicgaga tum sahil kaslari icinde en seckin kuslardandir. Bu kus ayni zamanda sudan veya yumusak camurun icinden avini cikartmak icin gelismisi bir gagaya sahip, donanimli kuslardan bindir.

Kilicgagalar kuslara ait en guzel zarafet ornegidir. Dort tur de ayni ince gorunus ve davranisa sahiptir. Fransizlarin bu kusa avocette elegante demesinden dolayi olmasa da, Ingilizce konusan dunya bu kelimeyi Italyanca avocetta kelimesinden odunc almistir ve anlami “buyuleyici kus” dur. Alaca kilicgaga, kus guzelliklerinin en belirgin orneklerinden biridir. Alaca kilicgaganin gorunusundeki her sey bu parlak tasvirlere gerekce olusturur. Onun en olaganustu ozelligi; inanilmaz derecede ince ve yukariya dogru kivrik, harikulade bir gagaya sahip olmasidir. Bir bakista taninabilir. Kuslara isim vermede ev sahibi olma konumuna yukselmistir. Kuzey dogu Ispanya’da cusisascs olarak (“cuval diken”) bilinir cunku gagasi yerlilerin cuvallari dikmek icin kullandiklari cuvaldiz denilen ignelere benzer.

Ismine ragmen alaca kilicgaga diger kilicgagalardan daha saf beyaz tuylere sahiptir. Uzaktan yengec yagmurcunu (Dromas ardeola) veya suna (tadorna tadorna)ite karistirilir. Basinin ust kismindan asagiya dogru inen siyah cizgi, boynunda belirginlesir. Kanatlarinin ucundan baslangic ve ortasina dogru giden uc seritle sekil tamamlanir. Alaca kilicgaga oncelikle sig su kusudur. Siklikla tuzlu gollerde, Lagunalarda ve gel-git haliclerinde bulunur. Genellikle alcak topraklari tercih eder. Hizli akan sular ile kayalik yerlerden kacinir. Seyrek bitki ortulu ve etrafin kolayca gorulebildigi acik yasam alanlarini tercih eder. Bu ozel yasam alanlarina uyan yerlerde yaygin bir sekilde bulunur. Hem iliman Avrupa’da hem de tropikal Afrika’da yasar. Bu kus turunun cok sayida populasyonu Avrupa’nin iliman bolgelerinde urer. Karides dahil kucuk kabuklular, su pireleri ve plaj pireleri kilicgagalarin genis etcil diyetinin basinda gelir. Yetiskinler ile kinkanatlilarin larvalari ve sinekler ozellikle yavrular icin ureme mevsiminde onemlidir. Yavrular ortaya cikan bocekleri toplama egilimindedir. Avrupa’da kisin diger yiyecekler daha hazir tuketilir. Kuslar Portekiz sahilinde cok miktarda deniz solucani yiyerek kisi gecirir.

Beslenme Bicimi
Alaca kilicgaga uc belirgin yontemle beslenir. Beslenme bicimleri siradan yontemlerle, neredeyse balerinlerin tarziyla ozdeslesen bir metot arasinda degisim gosterir. En sIk kullandigi teknik, belki de en etkili olanidir. Kilicgagalar da bircok sahil kusu arasinda yaygin olan firsatci beslenme bicimini kullanarak beslenir. Bu beslenme sekli basitce su yuzeyinden avi almak veya suyun altinda yakalamak bicimindedir. Bu yontem gormeye dayali oldugundan, sadece berrak sularda gercekten kullanilabilir. Bu kus balikcil gibi yavas yurur. Suya daldirmadan once yatay tuttugu gagasini bazen tamamen suyun icine sokar. Yavru ve genc kuslar “karistirarak” beslenme teknigi diye bilinen bir yontemi benimser. Bu teknikte gaga belli bir acida hafifce acik tutulur ve sadece bir yonde supurge supurur gibi su icinde dolastirilir. Bu avlanma tarzi, yetiskin kuslar tarafindan nadir kullanildigindan cok etkili olmayabilir. Bir kilicgaga, ergenlige ulasmadan once “tirpan” beslenme tekniginde ustaligini kazanir. Tirpan beslenme davranisinda kilicgaga su icinde yavas yavas yurur, uzun boynunu ileriye dogru uzatir, ritmik olarak ve hizli bir sekilde suyun icinde basini ve gagasini her iki tarafa hareket ettirerek ilerler. Her supurme sonunda gagasini sudan hafifce disari cikartarak bu uygulamayi 25-30 dakika sureyle yapar. Gagasini hareket ettirdikce icine su girecek sekilde hafifce acik tutar. Gagasini su yuzeyinden yukari kaldirdigi zaman, gagasinin icindeki su suzulur ve kusun gagasinin icindeki ince kil gibi bir dizi “lamellae” kucuk karidesleri, kucuk deniz solucanlarini ve diger yaratiklari tuzaga dusurerek filtre gorevi yapar. Kusun kalin etli dili bu besinleri girtlagindan iceriye atar ve su icinde yiyecek arama islemi tekrar baslar.

Es Baglari Kurma
Kuslar hala gurultulu suruler halindeyken, kis sonlarinda ciftlesmeye baslar. Kuslar henuz kislik alandayken, goce hazirlanan nufus arasinda baglar kurulur. Cogu, yuvalarini kurmaya onceden esini bulmus olarak doner. Siklikla dogduklari bolge civarina giderler. Anlasmazliklar nadiren fiziksel catisma seviyesine ulasmasina ragmen, esler icin yarisma saldirgan karsilasmalari icerebilir. Cogu anlasmazlik disiler arasinda olmaktan cok, erkekler arasindadir. Anlasmazliklar tehdit gosterisi pozisyonlari ile cozulur. Bu tehdit pozisyonlari dizlerini bukerek yukariya dogru dikilmek, basini hizla asagi yukari sallamak ve saldirgan kusun gagasini arkaya dogru atarak gogsunun ustunde dusmesini saglamak seklinde sergilenen “bogulma seremonisini” icerir. Catisma, bir kusun comelerek diger kusa dogru kosma bicimindeki hareketiyle siddetlenir. Asiri durumlarda rakipler birbirine dogru ucarak, rakiplerini kanatlari ve bacaklariyla doverek asiri seviyelere cikar.

Saldirganlik donemleri arasina kur yapma gosterileri serpistirilir. Ayni cift muhtemelen bir mevsim icin eslesmelerine ragmen kilicgagalar tek eslidir. Kur yapma gosterisi neredeyse siyah kanatli kiyikosariyla (Himantopus himantopus) aynidir. Benzerlik o kadar coktur ki, bu iki turun koruma altindaki yasaminda kendi aralarinda eslestigi bilinmektedir. Kuslar eslestikleri zaman birkac tane yuva yapar. Yuva yapma isi torensel hale donusturulmustur. Genellikle erkek, gagasiyla yuva yapacagi maddeleri toplar, sonra onlari yuva yapacagi yerin yanina birakir. Kus yuvasi cukurunun kazilmasinda veya en azindan ayaklariyla yuvanin yerini kaziyormus gibi hareketler yapmada gorev alir fakat her zaman bir cukur acmaz.

Tehlike Sesleri
Alaca kilicgaga yavrularini suya yonlendirmek icin sesini serbestce kullanir fakat bu ses ayni zamanda kuluckayi koruma rolunu oynamasi bakimindan da onemlidir. Cagrilarin yogunlugu, tonu ve vurgusu tehdit tipine gore degisir. Yavrular yuvadan ayrildigi zaman anne-babalar yavrularini tehlikeye karsi uyarma gereksinimi duyar. Baslangicta yumusak “klut” cagrilari tehdit yaklastikca sertlesir. Yavrular ya comelerek hareketsiz kalincaya ya da bir seyin altina saklanmak icin kacincaya kadar, artan sIklikta devam eder. Bu cagri diger anne-babalari da av kuslari veya balikcillar gibi ucan saldirganlari gozetlemeye katilmak icin tesvik eder. Belki de en harikulade olan sey; kilicgagali kuslarin yaklasmakta olan martilari haber veren, ozel yuksek tonlu “kri-yuu” cagrisini yapmalaridir. Kilicgaga bu cagriyi yumurtalari ve yavrulari olmadigi surece nadir olarak yapar. Kilicgaganin bu cagriyi yapmasi, yaklasmakta olan tehdidin dogasini tam olarak bildiginin acik bir kanitidir. Asagidaki resimde bir alaca kilicgaga, yuvalarina cok yaklasan iki suna kusunu kovaliyor.

Basari Sembolu
Logosunda kilicgaganin resmi gorulen Britanya Kraliyet Kuslarini Koruma Cemiyeti, bir milyondan fazla uyesiyle Avrupa’nin en eski ve en buyuk vahsi yasam koruma orgutudur. Britanya Kraliyet Kuslari Koruma Cemiyetinin varliginin ilk 50 yilinda kilicgaga yoktu. Kilicgaga muhtemelen her zaman yenmek uzere avlanmistir fakat toplayicilar onlarin yumurtalarini ozel koleksiyonlar icin almaya basladigi zaman 19. yuzyil ortalarinda kilicgaga soyu tukenme noktasina gelmistir. 20. yuzyilin baslarinda Hollanda’dan- Mans Denizi’nin otesine gecip Ingiltere’de yayilmasi yasam alani noksanligini onlenmistir. Ingiltere sahillerinin dogusunda deniz sahilini korumak icin insa edilen yerler, kilicgagalarin tercih ettigi lagunlerin tahrip olmasina yol acmistir. Ne gariptir ki baska bir savunma cesidi kusu geri getirmistir. II. Dunya Savasi sirasinda Ingilizler, Alman tanklarinin isgalini onlemek icin sahillere akin etti. Kilicgagalar buralarda yeni yapilan gollerde uremeye basladilar ve 1940 yili sonundan once Ingiliz Kraliyet Kuslari Koruma Cemiyeti vahsi yasami koruma alani olarak iki yeni yuva yapma alanini getirdi. Yillar gectikce korumacilar yuvalari yumurta hirsizlarina karsi bekledi ve boylece kilicgaga nufusu artti. Bu basarinin bir isareti olarak kurulus bugun hala sahip oldugu logo olarak kilicgagayi benimsedi.

KarmasIk Kader
Bugun koruma statusu, alaca kilicgaganin adeta karmasIk kaderidir. Bati Avrupa’da alaca kilicgaga suni sulak alanlar ile vahsi yasam alanlarinin saglanmasindan buyuk oranda yararlanmistir. Kuzey Denizi civarindaki sahillerde ureyen nufus, 1925 yilinda 1800 ciftten 10 kat daha artarak bugunku sayiya ulasmistir. Dogu Avrupa ve Asya bolgelerinde kusun durumu daha az guvendedir. Oradaki yasam alani kaybi gercek bir tehdittir. Yasam alani problemlerine potansiyel olarak zararli suyun etkileri, agir metallerden gelen kirlilik, bocek ilaclari ve diger kimyasal maddeler gibi cevre problemleri de eklenmistir. Bu zarif kusun hala korunmaya gereksinim duydugu bir gercektir.