ForumDenizi.Com - Anı Türünün Tarihsel Gelişimi

Batıda çok yaygın bir tür olup ilk örneğini eski Yunan sanatçısı Ksenophon'un "Anabasis" adlı eseriyle vermiştir. Yunan filozofu Eflatun'un birçok eseri bu türdendir.

18. yüzyılda J. J. Rousseau'nun " İtiraflar", Goldoni'nin "İyilik Sever Somurtkan", Goethe'nin "Şiir ve Gerçek", Andre Gide'nin "Jurnaller" adlı eseri bu alanda önemli eserlerdir.

19. yüzyılda Fransız edebiyatında Victor Hugo'nun "Gördüklerim", Stendhal'ın "Bencillik Anıları, Verlaine'nin " Rus yazar Tolstoy'un İtiraflarım" adlı eseri bu alanda önemli eserlerdir.

21. yüzyılda dünyanın her ülkesinde çok sayıda edebiyatçı bu türde eserler vermeye devam etmektedir.
Bizde, 7. yüzyıla ait "Göktürk Yazıtları" bu türün ilk örneği sayılmaktadır. 16. yüzyılda Hindistan'da bir imparatorluk kurmuş olan Babür Şah'ın yazdığı "Babürname" , 17. yüzyılda Ebul Gazi Bahadır Han'ın yazdığı "Şecere-i Türk" , Katip Çelebi ve Naima'nın bir çok eseri bu türün örneklerindendir.

Eski edebiyatta anı özelliği taşıyan "Vakayinameler, Gazavatnameler, sefaretnameler bu türün örnekleri sayılmaktadır. Edebi tür anlamında anı ise bizde Tanzimat Dönemi'nde başlamıştir.

Önceleri Ebuziya Tevfik ve Ali Suavi çıkardıkları gazetelerde anılarını yayınlarlar. Daha sonra

Akif Paşa'nın Tabsıra
Namık Kemal'in Magosa Mektupları
Ziya Paşa'nın Defter-i Amel
Ahmet Mithat Efendi'nin Menfa
Muallim Naci'nin Ömer'in Çocukluğu

Servet-i Fünun Döneminde;

Ahmet Rasim'in Eşkal-i Zaman, Falaka, Maharir , Şair
Halit Ziya'nın Kırk Yıl, Saray ve Ötesi
Hüseyin Cahit Yalçın'ın : Edebi Hatıralar.

Son Dönem Edebiyatında

Yakup Kadri: Zoraki Diplomat, Vatan Yolunda, Gençlik ve Edebiyat Hatıralarım
Ruşen Eşref Ünaydın : Atatürk'ü Özleyiş
Falih Rıfkı Atay : Çankaya, Zeytindağı
Halide Edip : Türk'ün Ateşle İmtihanı
Yahya Kemal: Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım
Yusuf Ziya Ortaç : Porteler, Bizim Yokuş
Ahmet Hamdi Tanpınar : Kerkük Anıları
Samet Ağaoğlu: Babamın Arkadaşları
Salah Birsel : Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu
Halikarnas Balıkçısı : Mavi Sürgün
Oktay Rıfat : Şair Dostlarım
Özkan Çam : Zemheri
Adem Serin : Birgün Elbet

Ayrıca, son dönemde, Celal Bayar, İsmet İnönü, Kâzım Karabekir ve Rauf Orbay gibi siyasi kişilerin yazdıkları anılar, yakın tarihimizi aydınlatması bakımından önemli eserlerdir.