Bir dış mekan süs bitkisi olan çanta çiçeği saksıda Afrika menekşesi gibi evlerde de yetiştirilebilir ama biraz zor. Burada çanta çiçeğinin yetiştirilmesi, bakımı ve çoğaltılması hakkındaki incelikleri okuyabilirsiniz.

Calceolariaceae familyasının Calceolaria cinsinden, Güney Amerika’da Arjantin ve Şili civarlarına ait Calceolaria crenatiflora, Calceolaria corymbosa, Calceolaria cana türlerinden ve muhtemelen bir iki sıcak uyumlu ve tek yıllık türlerden oluşturulmuş hibritler ve onların kültivarları bir grup halinde çanta çiçeği çeşitlerini oluşturur. Bu kültivarlar grubunun bilimsel adı Calceolaria x herbeohybrida şeklinde yazılır. Hibritlerinin elde edilmiş olduğu ata türlerin çoğunluğu Şili’de ve Arjantin’de biraz yüksek rakım dağlık yerlere has, kışın hafif don olaylarına dayanıklı türlerdir.



İngilizcede yaygın adı Pocketbook Plant‘tır. Bir de florist’s slipperwort denir ki bu terim hediyelik çiçek satışları yapılan yerler için saksılarda çiçeklendirilmeye uygun olmaları açısındandır. Türkçede ise çanta çiçeği denir. Hanım çantası çiçeği ve pantufla çiçeği diyenler de var.

Özellikleri
Çanta çiçeğinin dalları yumuşak otsu yapıdadır. 10cm ya da 20cm gibi kısa boylu olup 40 santimi pek geçmezler. Yaprakları kültivarlara göre değişir: Genelde ya oval ya da kalp şeklinde, derin damarlı ve kenarları tırtıklıdır. Yetiştirildiği toprağın yapısına göre ve kültivarına göre yapraklar bazen el kadar geniş olabilir. Çiçek renkleri en çok sarının ve kırmızının tonlarında ve bu farklı tonların beneklilik halinde karışımları olan çanta çiçeği genellikle mevsimlik yetiştirilir. Aslında çoğu kültivarları uzun ömürlüdür ama uzun yaşatılması pekçok şeye dikkat etmeyi gerektirir ve zordur. Sıcağı, hele sıcak ve havasız ortamları hiç sevmez.

Calceolaria x herbeohybrida (çanta çiçeği) kültivarlar grubunun gelişim – çiçeklenme tarzları ve uzun ömürlü olabilme açılarından pekçok çeşitleri var. Tomurcuklanmaya başlamadan önce dalsız (yapraklar rozet halinde sürekli dipten gelişir) yapıdadır. Farklı grupları başlıca iki alt ana grup altında toplayabiliriz:

1- Bazıları sadece kış sonunda birkaç iri – gösterişli çiçek açar ve ilkbaharda hava biraz ısındığında ölür gider (Grandiflora grubu). Bunların boyu da çok kısadır. Bu tip çanta çiçekleri için aşağıdaki bakım bilgilerini okumanıza gerek yok. Çiçekleri solana kadar evde, ofiste serin ve havadar bir köşede tutabilirsiniz. Sonra atın gitsin.

2- Bazıları (Multiflora grubu çanta çiçeği çeşitleri) yazın güneşten korunmaları ve serin-havadar bir yerde tutulmaları şartıyla ilkbaharda başlayarak yaz boyunca çiçeklenmeye devam eder. Sonrasında hayatta tutabilmek zordur ama eğer yaz sonunda dallanma olursa onlardan aşağıda anlatıldığı şekilde çelikler köklendirebilirsiniz. Sonbaharda köklendirilmiş fideler analarından daha dayanıklı olurlar. Multiflora grubu çanta çiçekleri serin ve çok havadar ortam sağlanması şartıyla evlerde de çiçekli güzel bir salon bitkisi olarak yetiştirilebilir. Dışarıda ise yerinin çok serin olmasına gerek yok. Yeter ki yaşadığınız yer yazın aşırı sıcak olan bir yer olmasın. Yazın direkt güneşten de korumanız şartıyla bahçede, balkonda özellikle kuzey – kuzeydoğu cephelerde güzelce yetiştirebilirsiniz.

Kullanım: Çanta çiçeği serin ayların süs bitkisi olarak parklarda ve bahçelerde kullanılır. Tomurcuklanmış fideler gölge yerlere ekilmelidir. Diğer bir kullanımı ise saksılarda çiçeklenmiş halde hediyelik çiçek satışı amaçlıdır. Bu tür satışlar sevgililer günü ile anneler günü arasında olur.

Yetiştirilmesi, bakımı
Daha önce bahsettiğim sinerarya gibi çanta çiçeği de ilkbaharda havalar ısındıkça binbir çeşit parazitler tarafından perişan edilir. Zaten sıcağı hiç sevmez. Bu yüzden, yazları şiddetli sıcak olan memleketlerde çanta çiçeği çiçekleri geçtiğinde çöpe atılması ya da varsa kompost kovasındaki çürüntülere katılması tavsiye edilir.

Güneş ihtiyacı: Çok serin zamanların dışında direkt güneş almaması gerekiyor. Mesela çanta çiçeği bulunduğu ortamda sıcaklık 18C dereceden daha yüksek oluyorsa direkt güneşten korunmalıdır. Yerinin çok güçlü aydınlık olması yeter. Gerçi ilkbahar boyunca sabah güneşinin direkt gelmesinin zararı olmaz.

Isı: Sıcak ve havasız odalarda yaşaması imkansızdır. Siklamen gibi düşünün. Öte yandan kışın soğukta çiçekli kalması açısından açık havaya siklamen kadar uyumlu olamıyor. Yazın şiddetli sıcakların yaşandığı bölgelerde çanta çiçeği sadece ilkbahar süs bitkisi olarak mevsimlik yetiştirilebilir. Yazın çok sıcak olmayan memleketlerde ise direkt güneşten korumak, serin ve havadar bir yerde tutmak şartıyla yaz sonuna kadar çanta çiçeğinin tekrar tekrar çiçeklenmesi mümkün olabilir (multiflora tipi kültivarlar için geçerlidir). Bunun için solmuş çiçekleri ve tomurcuksuz kalmış çiçek sapları derhal kesilmelidir.

Hava nemliliği: Serin ve nemli havaya ihtiyacı olduğu halde kesinlikle üstüne su fısfıslamayın. Kapalı odalarda sürekli hava akımları olmayınca ıslaklık çanta çiçeğini (özellikle çiçeklerini) mahveder. Yapraklarda hastalıklar oluşur. Onun yerine, eğer odada ısı 22C derece ve daha yüksek oluyorsa saksı altına içi çakıl taşları ve su konulmuş bir tepsi yerleştirilmelidir. Böylece nem ihtiyacı karşılanır ve sıcak havadan fazla etkilenmez.

Esinti ihtiyacı: Hava akımlarından korunması gerekliliğine dair tavsiyeler yanlıştır. Bilakis hava akımlarından yoksun kalırsa yaşayamaz. Zaten bundan dolayı salonlarda yetiştirmek zordur. Küpe çiçeği ve siklamen gibi düşünün. Bunlar bir odada sağlıklı bir şekilde gelişim gösterebiliyorsa o oda çanta çiçeği için ideal şartlara sahip demektir. Çanta çiçeği hava akımlarından değil ama kuvvetli rüzgardan ve ev içinde oluşan şiddetli cereyandan korunmalıdır. Ev içi hava cereyanı kuvvetli olmamak şartıyla çanta çiçeğine zararı değil faydası olur. Yeter ki hava şiddetli soğuk ya da şiddetli sıcak veya kupkuru olmasın.

Sulama ciddi dikkat ister. Zira çanta çiçeği hem kuru toprak sevmez hem de uzun süre ıslaklığını koruyan fazla su tutucu özellikli topraklarda kolayca çürüyebiliyor. Yapacağınız şey toprağın üst yüzeyinin kurumasını beklemek, kuruduğunda lavaboya götürüp bol bol su dökerek sulamak, alt deliklerden su süzülmesi durduğunda yerine götürmek olmalıdır. Bu tip sulama aslında sadece çanta çiçeği için değil her tür salon bitkisi için en iyisidir. Zira saksı alt deliklerden su sızmayacağı kadar az su ile sulama yapma yüzünden toprakta tuzluluk oranı git gide yükselir ve o toprakta bitkiler çok büyük zararlara uğrar. Genelde ölürler.

Toprak: Çanta çiçeklerinizi yaşatamamanızın en başta gelen sebeplerinden biri yanlış topraktır. Uygun toprak son derece havadar ve çabuk kuruyucu özellikte olmalıdır. Bunun için lifli salon bitkisi toprağına bolca ponza taşı karıştırılabilir. Ya da Afrika menekşesine özel toprak kullanılmalıdır ki en iyisi bu olacaktır. Ayrıca yine Afrika menekşesi gibi çanta çiçeğinin de tuzlu topraklara uyumluluğu yoktur. Bu yüzden gübresiz toprak kullanılmasını ve bitki besini verilmemesini ya da aşağıdaki bilgiye göre verilmesini tavsiye ederim. Toprağın pH derecesi hafif asitli – nötr aralığında olmalıdır (pH 6.0 – 7.5 arası).

Bitki besini: Çanta çiçeğine hassas salon bitkileri için hazırlanmış suya karıştırılan bitki besinlerinden verilmelidir. Diğerleri toprağı tuzlulaştırma açısından çok ağır gelir. Küçük fide iken ama kökleri iyice kuvvetleştiğinde başlayarak genel amaçlı (NPK eşit ağırlıklı) bitki besininden, tavsiye dozajını üçte bir azaltmış olarak 20 günde bir defa verin. Fideler iyice büyüdüğünde çiçek amaçlı (fosfor ve potasyum ağırlıklı) bitki besininden yine aynı şekilde vermeye devam edin. Tomurcuklar belirip biraz büyüdüklerinde bitki besini vermeyi bırakın. Tam randımanlı çiçeklenmiş olduğunda genel amaçlı bitki besininden 20 günde bir, yine dozajı üç misli azaltılmış olarak vermeye devam edin. Gelişim durursa bitki besini vermeyi bırakın.

Dikkat: Çanta çiçeğinize bitki besini verdiğinizde saksının sadece en kenarlarından yavaş yavaş dökerek verin. Saksı alt deliklerinden bir iki damla su çıktığında tamamdır. Daha sonraki normal sulamalarda ise saksı alt deliklerinden fazlaca su çıkacağı kadar miktarda su dökerek sulamalısınız. Aksi takdirde toprakta tuzlaşma yükselir ve kökler çürür. Afrika menekşelerinize de çanta çiçeğinde olduğu gibi aynı şekilde bitki besini vermelisiniz. Bunlar bitki besinlerine karşı çok hassastırlar. Ama ihtiyaçları da yok değil.

Dinlendirme: Yazın fazla sıcakta kötü etkilenmişse, sıcaklar dinene kadar çanta çiçeğinizi gölgeli-serin ve rüzgarlı bir yerde tutmalı, toprak hafiften kurudukça bol bol su dökerek sulamalısınız. Bulunduğu yer kışın 10C dereceden daha soğuk oluyorsa havalar yeterince ısınana kadar toprak kupkuru oldukça yine bol bol su dökerek sulayın. Dinlendirme bu kadar. Yani aslında kendisi zaten gelişim gösteremeyeceği kadar sıcak ya da fazla soğuk zamanlarda dinlenmeye geçer. Bozuldu atayım diye düşünmeyin.

Çoğaltılması
Çanta çiçeği genelde tohumdan yetiştirilir. Çelikten ve kökten ayırarak çoğaltılması da mümkündür. Çelikle çoğaltmayı yaz sonunda / sonbahar başında ⇒ tepe çeliği usulüne göre, kökten ayırmayla çoğaltmayı ise hem yaz sonunda hem kış sonunda yapabilirsiniz.

Çanta çiçeği tohumları ortalama 15C derecede (12C ile 22C dereceler arası), en iyisi 15C ile 18C dereceler arası ısıda güneş ışınlarından ısınmaları şartıyla çimlenebilir. Bu yüzden tohumlar toprağa gömülmeyip toprak yüzeyine serpilir. Sulama su fısfıslayarak yapılmalıdır. Çok küçük olan tohumlardan hepsi çimlenmeyebilir. Tohumlar çimlendikten sonra mini fideler aralarında 10cm gibi mesafe kalacak şekilde seyreltilmeli, daha sonra yeterince güçlendiklerinde tek tek saksılara alınmalıdır. Ayrıca tohumlar çimlendikten sonra mini fideler öğle saatlerinin güneşini direkt almamalıdır (hava 15C dereceyi pek geçmiyorsa alabilir).

Çiçeklenecek kadar gelişim için tüm şartlar uygun ise 4,5 ay gerekir. Araya kış soğuğu girerse daha uzun sürer. Çiçeklenme zamanına göre iyi hesap yapılarak çanta çiçeği tohumları ona göre ekilir. Fidelerin sağlıklı gelişimi gece 10C dereceye pek düşmeyen, gündüz 20C dereceyi pek aşmayan serinlik gerektirir. Çiçeklenme 15C derece ve üstündeki ısıda başlar. Daha fazla serinde gelişim devam eder ama çiçeklenme olmaz.

Problemleri
Soğuk-serin dağ bitkisi olan çanta çiçeğinin deniz etkisindeki düşük rakım yerlerde düşmanı çok fazladır. Her türlü bitki bitleri, özellikle de iç mekanlarda örümcek bitler amansız düşmanıdır. Yaprak biti parazitleri için (hiçbir bitlenme alameti görmeseniz bile) düzenli ilaçlama yapmalısınız. En uygun ilaç kırmızı örümcek adı verilen tarım zararlılarına da etkin olabilen türden ilaçlardır. Parazitlerden başka mantar hastalıkları da çanta çiçeklerinden eksik olmaz. Önlem için kesintisiz hava akımları olan yerlerde yetiştirilmeleri ve gerekmedikçe sulamamak önemlidir.