Betimleyici Anlatım Nedir?

Betimleme, sözcükler ile birlikte zihinde resim çizmektir. Görme, dokunma, tatma, koklama, işitme duyularımızı kullanarak varlıkların niteliklerini vermekle beraber duyularımız ile zihnimizde izlenim oluşturmaktadır. Betimleme anlatım varlıkların belirgin özelliklerini zihnimizde canlandırır.

Betimlemede temel alınan şey görselliktir. Bu nedenle gözle algılayabileceğimiz renk, biçim gibi unsurlar bu anlatım türünde büyük yer kaplamaktadır. Betimleyici anlatımda yazar nesnel olabileceği gibi gözlemlerine yorumlarını, duygularını katıp öznel bir anlatım da tercih edebilir. Betimleyici anlatımda ana hedef okuyucunun çeşitli duyularına seslenilerek ona anlatılmak istenilen varlık ile ilgili izlenim kazandırmaktır.

Betimleyici Anlatımın Özellikleri
  • Betimleyici anlatımda, kelimenin yan veya mecaz anlamına yer verilmektedir.
  • Roman, hikaye, tiyatro, gezi yazısı, şiir gibi türlerde betimleyici anlatım kullanılmaktadır.
  • Kişinin iç dünyasını konu alan betimlemelere tahlil (ruhsal portre) denilmektedir.
  • Kişinin dış görünüşü anlatan betimlemelere ise fiziksel (simgesel) betimleme denilmektedir.
Betimleyici Anlatım Türleri
Betimleyici anlatım sanatsal ve açıklayıcı betimleme olmak üzere 2 türe ayrılmaktadır.

1. Açıklayıcı Betimleme
Açıklayıcı betimleme türünde göz ile görünen anlatılmaktadır. kişi veya varlıkların dış görünüşünün olduğu gibi anlatılması amaçlanmaktadır. Bu betimleyici türünde gözlem gücünden yararlanılmaktadır ama kişisel yorumlara ve duygulara yer verilmemektedir.

Bu tekniği kullanan anlatıcının hedefi okuyucunun göremediği bir varlığı, olayı yada yeri okuyucunun kafasında canlandırmaktır. Yazar, özellikle görme duyusundan faydalanarak okuyucunun zihninde sözcükler ile resim çizer. Yani okuyucuya izlenim kazandırmak istenilir. Bu yöntemde öyküleyici anlatımda da olduğu gibi beş duyudan ve hareket öğesinden yararlanılmaktadır. Betimlemede bulunan hareketler birbirinden bağımsız olup neden-sonuç ilişkisi ile birbirlerine bağlanılamaz.
Açıklayıcı Betimlemenin Özellikleri
  • Açıklayıcı betimlemeler bilgi vermek amacı ile yazılmaktadır.
  • Genel ayrıntılar üzerinde durulmaktadır.
  • Yazar ayrıntılara yorumlarını katmayarak objektif olarak verilmektedir.
  • Bu yöntemde amaç sanat yapmak değil bilgi vermektir.
  • Betimlenecek bir varlık veya kişiye, kişisel duygu veya düşünceler katılmaz
Açıklayıcı Betimleme Örneği
…Akdeniz Bölgesi’nin çatısını Toros Dağları oluşturur. Dağlar bazı yerlerde denize çok sokulur; kayalık ve az girintili çıkıntılı bir kıyı üzerinde dikine inerler. Bazı yerlerde ise kıyı çizgisi ile dağ sınırları arasına Adana Ovası gibi geniş düzlükler girer. Bu bölge özelliğini kendine komşu olan ılık denizden alır. Fakat denizin etkisi yüzey şekillerine ve yükseltiye göre değişir..
2. Sanatsal (İzlenimsel) Betimleme
Görsellikten ziyade sezgi ve izlenimin daha ağır bastığı betimlemenin bir türüdür. Varlık veya kişilerin duyularımız aracılığı ile zihnimizde izlenim uyandırma amacı bulunmaktadır. İnsanın iç dünyasının anlatıldığı, tavır ve davranışlarının konu edinildiği ruhsal betimlemeler de bu türe girmektedir. Özel ayrıntılara bu türde önem verilmektedir. Yazar sanatsal betimlemede anlattığı konuya duygu ve düşüncelerini katmaktadır. Yinelemelere, benzetmelere ve düşsel öğelere başvurulmaktadır.
Sanatsal (İzlenimsel) Betimleme Özellikleri
  • Bu tür betimlemeler izlenim kazandırmak amacı ile yazılmaktadır.
  • Ayrıntılar subjektif olarak verilmektedir.
  • Özel ayrıntılar üzerinde durulmaktadır.
  • Bu türde amaç sanat yapmaktır.
Sanatsal (izlenimsel) Betimleme Örneği
Mağaranın ağzında büyük ağabeyim elinde kazma, ortanca kürek, küçük olanı da sönük bir gaz lambası ile beklerdi. Mağaranın içi uzun bir dehlize benzer, etrafta birtakım acayip şeyler varmış gibi görünür, durmadan tepeden damla damlar su sızar, yer daima ıslak olurdu. Ben mağaranın kapısı önünde, bir ayağım içerde, bir ayağım dışarda beklerdim. Güneş ağaçlardaki eriklerin üzerine ışıldardı.