Osmanlı İmparatorluğu Tarihinde Uygulanan İlk ve Tek Recm Cezası
 

istanbul, aksaray'da ikamet eden mehmet oğlu abdullah, kazasker beyazîzâde ahmet efendi'ye giderek karısının bir yahudî ile, robinn oğlu mikail ile zina suçu eylediğini bildirir. bunun üzerine kadıefendinin adamları ile mahalleli hep birlikte robinn'in evine baskın düzenlerler. ikili yatakta çırılçıplak vaziyette bulunur. bu anı tam 23 kişi görmüştür ve davada şahit yazılırlar.

ayşe, aynı odada kaldıklarını kabul eder fakat zinayı reddeder. bunub üzerine şahitler dinlenir ve bu kişiler ayşe'nin sırtüstü yatarken robinn'in de ayşe'nin üzerinde olduğunu söylerler.

görülen davada robinn'in başının kesilerek idamına, ayşe'nin de recm edilmesine karar verilir. recm kararına karşı çıkan katip patpurunzâde mehmed efendi "dinde recm cezası yoktur!" deyip de bu söyleminden de vazgeçmeyince padişah dördüncü mehmed'in de izni ile boğdurulur.

ertesi gün, yani 25 haziran 1680'de robinn, sultanahmet meydanı'nda ahâlînin gözleri önünde kellesi kesilerek idam edilir. ayşe ise yine sultanahmet meydanı'nda göğüs hizasına kadar toprağa gömüldükten sonra ahâlî tarafından taşlanarak öldürülür.

dipçe: tarih incelemeleri dergisi 5,6. ciltler. (1990), yaşamları ve yapıtlarıyla osmanlılar - 2. cilt (bu kaynakta padişahın da recm anını izlediği yazmaktadır.)

Haksız Yere Şeytan Adası'na Mahkum Edilen Türk Polisi Cemil Efendi'nin Hikayesi
 

Tarihimizin ilginç olaylarından biri için 1919 yılının Ağustos ayına gidiyoruz.


şeytan adası... yahut fransızca ismiyle ile du diable. buranın ismini mutlaka duymuşsunuzdur. romanlardan, filmlerden...


bunlardan en bilineni şüphesiz ki henri charriere'nin otobiyografik romanı olan papillon'dur. yani bildiğimiz "kelebek". fransa'da müebbet kürek cezasına çarptırılan henri charriere'in fransız guyanası'ndaki bu adaya gelişi ve buradan kaçma girişimini anlatan bu roman, 70'li yıllarda aynı adla steve mcqueen ve dustin hoffman'ın başrollerini paylaştıkları bir film olarak yapıldı ve çok daha ünlü hale geldi.



işte bu fransız guyanası'ndaki şeytan adası'nın mahkumları arasında bir türk polisi de vardı: polis cemil... 1919 yılı ağustos ayı. genç polis memuru mehmet cemil, gülhane parkı'nda devriye geziyordu. bu esnada bir kadının çığlıklarını duydu. çığlıkların geldiği tarafa koşturdu. fransız üniformalı 3 senegalli asker, bir kadını sıkıştırmış, kadının elbiselerini yırtarak sarkıntılık ediyorlardı. cemil müdahale etti, fransız askerleri tüfeklerine davrandı. cemil daha erken davrandı, üçünü de vurdu. biri öldü, ikisi yaralandı...

cemil haklıydı. kaçmadı, teslim oldu. lakin işgal kuvvetleri kurmuştu mahkemeyi. cemil'i yargıladılar. müebbet kürek cezasına çarptırdılar. cemil önce marsilya'ya, oradan da fransız guyanası'ndaki şeytan adası'na gönderildi. iki defa kaçmaya teşebbüs etti şeytan adasından. ikisinde de yakalandı. işkenceler gördü, prangaya mahkum edildi.

1919'un üzerinden yıllar geçmişti. polis cemil'i herkes unutmuştu. bir kişi hariç: mustafa kemal atatürk... cumhuriyet kurulmuş, devrimler hayata geçirilmişti. ama kahraman polisimiz cemil, şeytan adası'nda pranga mahkumuydu. atatürk, fransa'nın ankara büyükelçisini çankaya köşküne çağırttı. polis cemil'in durumunu bildirdi ve memlekete iadesini istedi. genç türkiye cumhuriyeti'nin her evladı, her bireyi değerliydi mustafa kemal için... bu işle de bizzat dışişleri bakanı tevfik rüştü aras'ı görevlendirdi.

polis cemil, şeytan adasında tam 10 yıl geçirmişti. 1929 yılında vatanına geri döndü. galata rıhtımında bir kahraman olarak karşılandı. cemil'e ne istediği soruldu. görevine iade edilmek istediğini söyledi. pangaltı karakolu'nda polislik vazifesine geri döndü. lakin 10 yılık şeytan adası mahkumiyeti cemil'i pek yıpratmıştı. 30 yaşında yurda geri dönen polis cemil, sadece 44 yaşında iken vefat etti. ruhu şad olsun...

hep derim ve hep yazarım... tarihimizde filmi çekilecek, dizisi yapılacak nice karakter var diye. ne hikmetse hep geride kalıyoruz, bunların romanını bile yazmıyoruz ya, aşk olsun bizlere... işte bakın, elin fransızı, adi bir suçlunun hikayesini nasıl da pazarlıyor, romanını, filmini yapıyor. ama biz polis cemil gibi bir kahramandan haberdar bile değiliz...

Kuvayi Milliye'nin Pek Bilinmeyen Kahramanlarından: Mavro Ali Efe
 

Yunanların Rumca kara anlamında Mavro dediği, Afrika kökenli Mavro Ali Efe'nin hikayesi.


mezar taşında yazanlar şöyle:

korku nedir hiç bilmezdi
vatan için dağlarda gezdi
nice düşman başı ezdi
erdi bir gün bu hedefe...

bu mezarda bir kahraman yatıyor. adına türkü yakılmış bir efe...

bergama'nın alibeyli köyünden arap ali osman efe, ya da düşmanlarının ona verdiği ad ile bilinen, yiğit namıyla anılır; mavro ali efe...

mavro ali efe de tıpkı diğer kahraman efelerimiz gibi, yunan işgaline kayıtsız kalmayıp dağa çıkan, vatan için vuruşan nice efelerden biri. onu farklı kılan özelliği ise siyahi olması, afrika kökenli olması...

ali osman efe, 12 kişiden oluşan çetesiyle işgal sonrası dağa çıkar. yunanlara yaptığı ani baskınlarla önemli kayıplar verdirir.

renginden dolayı yunan askerleri ona "kara" anlamına gelen "mavro" lakabını takarlar ve arap ali osman efe bundan böyle mavro ali efe olur... mavro ali efe'nin çetesinde onun yardımcısı olan bir başka siyahi efe daha vardır. bu yüzden de çetelerine yunanlar tarafından mavrolar çetesi adı verilir.

mavro ali efe kuvayi milliye'den aldığı davetle soma'ya gider ve kuvayi milliye'nin soma karargahına bağlı bir çete reisi olarak faaliyetlerine devam eder.

bir seferinde bölcek köyüne (bergama) baskın vermek ister. köyde hatırı sayılır bir yunan kuvveti vardır. kuvayi milliye tarafından uyarılır. ama ali efe'nin derisi gibi gözü de karadır. zaten gözü karalığı ile nam salmıştır biraz da. dinlemez. bölcek'e baskın verir. yoğun çatışma yaşanır, mavro ali efe 2 yerinden vurulur yere düşer. iki kızancığı da oracıkta şehit olur.
ali efe'nin öldüğünü düşünen yunan askerleri geri çekilir. lakin ali efe yaşıyordur, sürüne sürüne buğday tarlasına girer.

geri dönen yunan askerleri kan izlerini takip ederler ve buğday tarlasında yaralı yatan ali efe'yi bulurlar. yunan yüzbaşısı "sen daha gebermedin mi vre" diyerek tabancasını ateşleyeceği sırada ali efe parabellumuna erken davranır ve başında dikilen 3 yunan palikaryasını buğday tarlasında eşek cennetine yollar. ve ardından yine sürüne sürüne, buğday tarlasında iz bıraka bıraka kurtulur...


mavro ali efe'nin bu kahramanlığı onu daha da efsane haline getirir
çetesine yeni kızanlar katılır ve 200 kızanı ile birlikte balıkesir kuvayi milliye kuvvetlerine katılır.

ardından düzenli orduya geçilmesi ile birlikte mavro ali efe ve kızanları düzenli ordunun emrine girerler. sakarya'da, dumlupınar'da çarpışırlar. 9 eylül'de izmir'e girerler...

kurtuluş savaşımızın ardından mavro ali efe'ye bizzat atatürk tarafından gazilik madalyası verilmiş ve kendisi 60 dönüm arazi ile ödüllendirilmiştir.

kurtuluş savaşımızın siyahi kahramanı mavro ali efe 1951 yılında bergama'da vefat etmiş ve yukarıda görselini paylaştığım mezarlığa gömülmüştür.

mavro ali efe adına yakılan bir türkü olduğundan bahsetmiştik. işte bu türkü "kırmızı buğday" türküsüdür. bazı kaynaklarda manisa yöresi olarak geçse de aslen bergama türküsüdür ve ali efe'nin bölcek baskınına atfedilmiştir.

türkü bugün farklı sözlerle okunsa da orijinal sözleri şöyledir:

kırmızı buğday ayrılmıyor hadülen kanından
can bulaşmış ali osman efe'nin hadülen canından
kurşun girmiş efemizin hadülen dört bir yanından
yürü serbest yürü beyaz aşem örme saçlar sürünsün
açıver ak gerdanını aşem hadülen sinen görünsün
göçbeyli altında selamet geçtim hadülen sağ geçtim.
sarıcalar deresinde pusuya düşüp kendimden geçtim.
aklımı zor topladım hadülen cingeye dar kaçtım.
yeğitler yeğidi ali osman efem yerde yatıyor.
heybesinde buğdaylar hadülen kanıyla yatıyor.
kırmızı buğday ayrılmıyor hadülen aman saçımdan.
mevlam bana versin beyaz aşem güzellerin gencinden.
kim ayrılmışki hadülen ben ayrılem aşem eşimden.
serbest yürü beyaz aşem örme saçları sürünsün
aç beyaz gerdanı da aşem hadülen sinen görünsün...